مفهوم پدیده پاتریمونیالیسم و اثرات مخرب آن در مدیریت سازمان های مختلف

پاتریمونیالیسم یکی از مفاهیم مهم در جامعه شناسی سیاسی و مطالعات سازمانی است که به نوعی از اعمال قدرت اشاره دارد که در آن مرز میان منافع عمومی و منافع شخصی از بین می رود. در این الگو، منابع سازمانی نه بر پایه قانون، شایستگی و رویه های رسمی، بلکه بر اساس روابط شخصی، وفاداری، خویشاوندی و نزدیکی به مرکز قدرت توزیع می شود. این مقاله با رویکردی مروری-تحلیلی، ابتدا مفهوم پاتریمونیالیسم را در آثار ماکس وبر و سپس در بازخوانی های جدیدتر مانند نئوپاتریمونیالیسم بررسی می کند. در ادامه، با تکیه بر دیدگاه های حسین بشیریه و برخی نظریه پردازان دیگر، نشان داده می شود که چگونه این پدیده در مدیریت سازمان های مختلف از جمله سازمان های دولتی، آموزشی، اقتصادی و حتی نهادهای مدنی موجب کاهش کارایی، تضعیف شایسته سالاری، افزایش فساد، فرسایش اعتماد سازمانی و ناتوانی در تحقق اهداف نهادی می شود. یافته اصلی مقاله این است که پاتریمونیالیسم صرفا یک رفتار فردی یا انحراف اخلاقی نیست، بلکه یک منطق سازمانی و ساختاری است که در صورت تداوم، امکان اصلاح و توسعه نهادی را به شدت محدود می کند. در پایان نیز برخی راهکارهای نهادی برای کاهش این پدیده پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

پاتریمونیالیسم ، نئوپاتریمونیالیسم ، مدیریت سازمان ، شایسته سالاری ، حسین بشیریه ، بوروکراسی ، فساد اداری