مدیریت راهبردی امور فرهنگی شهری با رویکرد مشارکت شهروندی: چالش ها، الزامات و راهکارهای اجرایی

گسترش شهرنشینی و تنوع فزاینده سلایق و نیازهای فرهنگی شهروندان، نهادهای متولی امور فرهنگی شهری را با این پرسش روبه رو ساخته که چگونه می توان از رویکردهای مدیریتی سنتی و از بالا به پایین فاصله گرفت و الگویی مشارکتی تر برای برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی برنامه های فرهنگی طراحی کرد. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه سه رویکرد مدیریت امور فرهنگی شهری، شامل رویکرد سنتی متمرکز بر دستگاه دولتی، رویکرد بازارمحور و رویکرد مشارکتی مبتنی بر همکاری شهروندان، و سنجش میزان اثربخشی هر یک بر پایه شاخص رضایت شهروندی است. فرضیه اصلی پژوهش این است که رویکرد مشارکتی، در مقایسه با دو رویکرد دیگر، به دلیل درگیر ساختن مستقیم شهروندان در فرایند تصمیم گیری، به سطح بالاتری از رضایت و مشارکت پایدار در برنامه های فرهنگی منجر می شود. جامعه آماری پژوهش را شهروندان و کارشناسان فرهنگی شهر یزد تشکیل می دهند و داده ها با استفاده از پرسش نامه محقق ساخته و مصاحبه نیمه ساختاریافته با کارشناسان سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری یزد گردآوری شده است. روش پژوهش توصیفی-پیمایشی بوده و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل محتوای کیفی مصاحبه ها انجام شده است. نتایج نشان می دهد شاخص رضایت شهروندی در رویکرد مشارکتی به بیش از هشتاد درصد رسیده، در حالی که این شاخص در رویکرد سنتی حدود پنجاه وچهار درصد و در رویکرد بازارمحور نزدیک به شصت ودو درصد بوده است. همچنین یافته های کیفی نشان می دهد بودجه ریزی مشارکتی، شفافیت اطلاع رسانی و وجود سازوکار بازخورد مستمر، مهم ترین عوامل موفقیت رویکرد مشارکتی از دیدگاه کارشناسان بوده اند. بر پایه این یافته ها، پژوهش چارچوبی عملیاتی برای گذار تدریجی نهادهای فرهنگی شهری از الگوی متمرکز سنتی به سمت الگوی مشارکتی پیشنهاد می کند که می تواند راهنمای عمل مدیران و سیاست گذاران فرهنگی در سطح شهرداری ها و سازمان های وابسته باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت فرهنگی ، امور فرهنگی شهری ، مشارکت شهروندی ، سیاست گذاری فرهنگی ، سرمایه اجتماعی