کاربرد فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی در مدیریت هوشمند و ترویج دیجیتال میراث فرهنگی شهری

میراث فرهنگی شهری، به عنوان یکی از مهم ترین سرمایه های هویتی و اقتصادی شهرها، در معرض چالش های متعددی نظیر فرسایش طبیعی، محدودیت منابع نگهداری و کاهش تدریجی جذابیت آن برای نسل های جوان تر قرار دارد. رویکردهای سنتی مدیریت میراث فرهنگی که عمدتا بر مستندسازی کاغذی، تابلوهای اطلاعاتی ایستا و بازدید حضوری بدون تعامل دیجیتال استوارند، در پاسخ به انتظارات امروزی بازدیدکنندگان و نیازهای مدیریتی پیچیده ی این حوزه، کارایی محدودی دارند. در سال های اخیر، تلفیق فناوری اطلاعات، واقعیت افزوده و هوش مصنوعی با مدیریت میراث فرهنگی، رویکرد نوینی را پدید آورده که هم امکان مستندسازی دقیق تر و پایدارتر آثار تاریخی را فراهم می کند و هم تجربه ی بازدیدکننده را غنی تر می سازد. در این مقاله، ابتدا سیر تحول دیجیتالی سازی میراث فرهنگی و مبانی نظری مدیریت امور فرهنگی در عصر دیجیتال مرور می شود و سپس معماری چهارلایه ای برای سامانه ی هوشمند مدیریت و ترویج میراث فرهنگی شهری ارائه می گردد که در آن لایه های مستندسازی و آرشیو دیجیتال، پایگاه داده ی میراث فرهنگی، تحلیل و شخصی سازی، و ترویج و تعامل با مخاطب به صورت یکپارچه با یکدیگر تعامل دارند. کاربردهای این رویکرد در آرشیو دیجیتال بافت تاریخی، گردشگری هوشمند مبتنی بر واقعیت افزوده، مدیریت رویدادهای فرهنگی و مشارکت مجازی جامعه ی محلی بررسی شده است. به عنوان مطالعه ی موردی، امکان به کارگیری این رویکرد در بافت تاریخی و میراث جهانی شهر یزد تحلیل شده است. یافته های این پژوهش که بر پایه ی مرور نظام مند ادبیات موضوع و تحلیل تطبیقی صورت گرفته، نشان می دهد که رویکرد دیجیتال و هوشمند می تواند رضایت بازدیدکننده و اثربخشی ترویج فرهنگی را به طور محسوسی افزایش دهد؛ هرچند با چالش هایی نظیر هزینه ی مستندسازی سه بعدی، حقوق مالکیت معنوی آثار دیجیتالی شده و لزوم حفظ اصالت تجربه ی فرهنگی در کنار نوآوری فناورانه همراه است. در پایان، پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی در زمینه ی طراحی سامانه های دیجیتال میراث فرهنگی مقرون به صرفه، فراگیر و حافظ اصالت فرهنگی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

میراث فرهنگی ، فناوری اطلاعات ، واقعیت افزوده ، گردشگری هوشمند ، مدیریت امور فرهنگی