هوش مصنوعی و علم داده در مدیریت هوشمند حمل ونقل شهری: رویکردها، کاربردها و چالش های پیاده سازی (مطالعه موردی: سازمان حمل و نقل بار و مسافر شهرداری یزد)

گسترش روزافزون داده های تولیدشده در بستر شهرها و پیشرفت الگوریتم های هوش مصنوعی، فرصت تازه ای برای بازطراحی نحوه مدیریت خدمات شهری، به ویژه حمل ونقل عمومی، فراهم کرده است. سازمان های متولی حمل ونقل شهری در ایران با حجم رو به رشدی از داده های عملیاتی، از جمله داده های موقعیت ناوگان، تراکنش بلیت و تقاضای سفر، مواجه اند، اما بهره گیری نظام مند از این داده ها برای تصمیم گیری هوشمند هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی ظرفیت ها و چالش های به کارگیری هوش مصنوعی و علم داده در مدیریت حمل ونقل شهری و ارائه راهکارهای عملی برای گذار از تصمیم گیری تجربه محور به تصمیم گیری داده محور است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد بالادستی از جمله سند ملی هوش مصنوعی کشور، و ارزیابی میدانی سطح بلوغ داده و هوش مصنوعی در شش حوزه عملکردی سازمان حمل و نقل بار و مسافر شهرداری یزد گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که حوزه پایش موقعیت ناوگان بالاترین سطح بلوغ فناوری را دارد، در حالی که پیش بینی هوشمند تقاضای سفر و نگهداری پیش بینانه ناوگان، پایین ترین سطح بلوغ را به خود اختصاص داده اند. نتایج همچنین نشان می دهد که کمبود داده های تاریخی ساخت یافته، نبود زیرساخت محاسباتی مناسب و کمبود نیروی متخصص علم داده، مهم ترین موانع توسعه این فناوری ها در سازمان های حمل ونقل شهری میانی کشور هستند. در پایان، راهکارهایی از جمله تشکیل پایگاه داده یکپارچه حمل ونقل، توسعه تدریجی مدل های یادگیری ماشین برای پیش بینی تقاضا، برون سپاری هدفمند زیرساخت رایانش ابری و تدوین چارچوب اخلاقی و امنیتی استفاده از داده شهروندان پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، علم داده ، کلان داده ، یادگیری ماشین ، حمل ونقل هوشمند ، شهر یزد