اثربخشی مداخلات تلفیقی مدرسه و خانواده بر کاهش اضطراب اجتماعی و ارتقای مشارکت کلاسی دانش آموز پایه هشتم

اختلال اضطراب اجتماعی یکی از موانع عمده رشد فردی، تحصیلی و اجتماعی نوجوانان در محیط مدرسه است که در صورت عدم مداخله زودهنگام می تواند به انزوای فراگیر و افت عملکرد آموزشی منجر شود. هدف از این پژوهش اقدام پژوهی، شناسایی علل و نشانه های اضطراب اجتماعی در یکی از دانش آموزان پایه هشتم دبیرستان شهید نصیری قم (سحر؛ نام مستعار) و به کارگیری راهبردهای تلفیقی آموزشی-تربیتی در مدرسه و خانه جهت کاهش اضطراب و ارتقای مشارکت کلاسی او بود. روش پژوهش از نوع اقدام پژوهی (پژوهش در عمل) با رویکرد کیفی-توصیفی و طرح مطالعه موردی منفرد بود. ابزارهای گردآوری اطلاعات شامل مشاهده مستقیم رفتار در موقعیت های گوناگون آموزشی و پرورشی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با همکلاسی ها، دوست صمیمی، اولیا و کادر آموزشی، بررسی اسناد و پرونده تحصیلی-پزشکی و تحلیل نقشه مفهومی بود. مداخلات انجام شده در دو محور سازماندهی شدند: ۱) مداخلات کلاسی و مدرسه ای شامل واگذاری نقش های تدریجی (مانند انتخاب به عنوان نماینده کلاس، سرگروه درس هنر و عضویت در شورای دانش آموزی)، ایجاد فضای ایمن برای پاسخگویی شفاهی و حمایت همسالان؛ ۲) مداخلات خانوادگی شامل تغییر الگوهای تعاملی والد-فرزند، افزایش مسئولیت های خانوادگی و پرهیز از سخت گیری های افراطی. ارزیابی شواهد پس از مداخله (شواهد ۲) حاکی از جابه جایی داوطلبانه دانش آموز به نیمکت های جلو، بهبود چشمگیر در ارائه شفاهی، پذیرش در گروه همسالان و افزایش چشمگیر خودباوری بود؛ اگرچه به دلیل ساختار مزمن اضطراب، فرایند توانمندسازی نیازمند تداوم و مشاوره های مکمل شناخته شد.

کلیدواژه ها:

اضطراب اجتماعی ، اقدام پژوهی ، مشارکت کلاسی ، اعتمادبه نفس ، آموزش و پرورش ، دوره اول متوسطه.