بررسی تاثیر حمایت عاطفی و واگذاری مسئولیت بر کاهش کم رویی و افزایش مشارکت اجتماعی دانش آموزان دوره متوسطه

کم رویی و کناره گیری اجتماعی از جمله مشکلات رفتاری و عاطفی هستند که می توانند فرایند رشد اجتماعی، ارتباط با همسالان، مشارکت در فعالیت های آموزشی و حتی عملکرد تحصیلی دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهند. دانش آموز کم رو معمولا در موقعیت های اجتماعی از برقراری ارتباط با دیگران اجتناب می کند، در فعالیت های گروهی مشارکت کمتری دارد و ممکن است به دلیل ضعف اعتمادبه نفس و ترس از ارزیابی دیگران، توانایی ها و افکار خود را به شکل مناسبی ابراز نکند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و بهبود وضعیت کم حرفی، کم رویی و انزواطلبی یک دانش آموز پایه هفتم انجام شده است. این پژوهش از نوع اقدام پژوهی و با رویکرد توصیفی کیفی انجام گرفت. مسئله پژوهش در جریان مشاهده مستمر رفتار دانش آموز در کلاس، حیاط مدرسه، زنگ ورزش و تعامل با همکلاسی ها شناسایی شد. برای گردآوری اطلاعات از مشاهده مستقیم، گفت وگو و مصاحبه با دانش آموز، والدین، دوستان، همکلاسی ها و معلم سال قبل، بررسی پرونده تحصیلی و اسناد مدرسه استفاده شد. یافته های اولیه نشان داد دانش آموز مورد مطالعه در کلاس اغلب ساکت بود، در فعالیت های گروهی مشارکت نمی کرد، در زنگ های تفریح بیشتر تنها می ماند، در فعالیت های ورزشی حضور فعالی نداشت و در پاسخ گویی شفاهی نیز با اضطراب و تردید مواجه بود. تحلیل اطلاعات نشان داد عواملی مانند ضعف اعتمادبه نفس، طرد شدن یا پذیرفته نشدن توسط همسالان، تجربه برخوردهای نامناسب گذشته، محدود بودن فرصت های مشارکت اجتماعی و نیاز به حمایت عاطفی در شکل گیری و تداوم این وضعیت نقش داشته اند. بر اساس یافته ها، راهکارهایی از جمله حمایت عاطفی، تشویق، واگذاری مسئولیت متناسب با توانایی دانش آموز، تغییر جایگاه او در کلاس، مشارکت دادن وی در فعالیت های گروهی، حضور در بازی های جمعی، افزایش فرصت های پاسخ گویی و ایجاد ارتباط مثبت با خانواده اجرا شد. نتایج شواهد دوم نشان داد دانش آموز به تدریج در فعالیت های گروهی و ورزشی مشارکت بیشتری پیدا کرده، ارتباط او با همسالان افزایش یافته، در فعالیت های شفاهی پیشرفت کرده و اعتمادبه نفس اجتماعی وی نسبت به وضعیت اولیه بهبود یافته است. یافته های پژوهش با پژوهش های جدید درباره نقش مدرسه، معلم، همسالان، آموزش مهارت های اجتماعی و حمایت عاطفی در کاهش پیامدهای کم رویی همسو است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که ایجاد محیطی امن، حمایتگر و مشارکت محور و پرهیز از برچسب زنی و تنبیه، همراه با واگذاری مسئولیت های تدریجی و متناسب، می تواند در کاهش کم رویی و تقویت مشارکت اجتماعی دانش آموزان موثر باشد.

کلیدواژه ها:

کم رویی ، کم حرفی ، انزواطلبی ، اعتمادبه نفس ، مشارکت اجتماعی ، حمایت عاطفی ، دانش آموز ، اقدام پژوهی.