بررسی تطبیقی فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی و فلسفه تعلیم و تربیت پراگماتیسم

تعلیم و تربیت به عنوان یکی از بنیادی ترین عرصه های رشد و تعالی انسان، همواره متاثر از مبانی فلسفی، فرهنگی و ارزشی جوامع بوده است. هر نظام آموزشی بر پایه نوعی نگرش به انسان، جهان، معرفت و ارزش ها شکل می گیرد و اهداف، روش ها و محتوای آموزشی خود را از آن اخذ می کند. فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی با تکیه بر آموزه های قرآن کریم، سنت پیامبر اکرم (ص) و تعالیم اهل بیت (ع)، غایت تعلیم و تربیت را دستیابی انسان به کمال، قرب الهی و شکوفایی همه جانبه استعدادهای مادی و معنوی می داند. در مقابل، فلسفه تعلیم و تربیت پراگماتیسم با محوریت تجربه، عمل گرایی، حل مسئله و پاسخگویی به نیازهای متغیر جامعه، تعلیم و تربیت را فرآیندی پویا برای سازگاری فرد با محیط و بازسازی تجربه های انسانی تلقی می کند.پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی مبانی فلسفی، اهداف، اصول، روش های آموزشی، نقش معلم و یادگیرنده در دو رویکرد اسلامی و پراگماتیسم، به شیوه توصیفی تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر دو دیدگاه بر اهمیت رشد انسان، نقش فعال یادگیرنده و ضرورت پویایی فرایند آموزش تاکید دارند، اما در مبانی معرفت شناختی، انسان شناختی، ارزش شناختی و غایت تعلیم و تربیت تفاوت های اساسی میان آن ها وجود دارد. فلسفه اسلامی، وحی و عقل را منابع اصلی معرفت دانسته و تربیت را وسیله ای برای دستیابی به سعادت دنیوی و اخروی می داند، در حالی که پراگماتیسم تجربه و پیامدهای عملی را معیار حقیقت و موفقیت آموزشی قلمداد می کند. نتایج این پژوهش می تواند زمینه مناسبی برای بهره گیری آگاهانه از نقاط قوت هر دو رویکرد در ارتقای نظام آموزشی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

فلسفه تعلیم و تربیت ، تعلیم و تربیت اسلامی ، پراگماتیسم ، تربیت اسلامی ، انسان شناسی ، معرفت شناسی ، اهداف آموزشی ، نظام تعلیم و تربیت.