آموزش مبتنی بر بازی و گیمیفیکیشن: مروری بر سازوکارهای روان شناختی موثر بر انگیزش تحصیلی

این پژوهش با هدف مرور و تحلیل انتقادی ادبیات مرتبط با آموزش مبتنی بر بازی (GBL) و گیمیفیکیشن، با تمرکز بر سازوکارهای روان شناختی موثر بر انگیزش تحصیلی یادگیرندگان انجام شد. روش پژوهش حاضر از نوع مرور روایی با رویکرد تحلیل مضمونی است. در این راستا، ۳۰ منبع علمی داخلی و بین المللی منتشرشده تا سال ۲۰۲۶ از پایگاه های اطلاعاتی معتبر با استفاده از راهبرد جست وجوی هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد آموزش مبتنی بر بازی و گیمیفیکیشن عمدتا از طریق ارضای نیازهای بنیادین روان شناختی در چارچوب نظریه خودتعیینی (استقلال، شایستگی و ارتباط) و تقویت مولفه های مدل انگیزشی کلر (ARCS)، موجب افزایش انگیزش درونی یادگیرندگان می شود. همچنین، طراحی بهینه فعالیت های یادگیری با ایجاد تعادل میان چالش و توانایی فرد، به تقویت تجربه غرقگی (Flow) منجر شده و از طریق کاهش اضطراب تحصیلی، به بهینه سازی بار شناختی و بهبود کارکرد حافظه کاری کمک می کند. در مقابل، غلبه گیمیفیکیشن ساختاری و رقابت محور می تواند با افزایش بار شناختی و فشار روانی، پایداری انگیزش را تضعیف کند. علاوه بر این، محدودیت هایی از جمله اثر تازگی، سوگیری انتشار و محدودیت تعمیم پذیری مطالعات شناسایی شد. درمجموع، آموزش مبتنی بر بازی و گیمیفیکیشن زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که مبتنی بر اصول روان شناختی طراحی شود. با این حال، پایداری اثرات آن مستلزم حرکت به سمت طراحی های تلفیقی، کاهش رویکردهای صرفا رقابتی و توجه هم زمان به ابعاد شناختی و عاطفی تجربه یادگیری است.

کلیدواژه ها:

آموزش بازی محور ، گیمیفیکیشن ، انگیزش تحصیلی ، نظریه خودتعیینی ، غرقگی.