تحلیل کیفی بر استعدادهای تحصیلی دانش آموزان با بهره گیری از رویکرد داده بنیاد

پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل موثر بر استعدادهای تحصیلی دانش آموزان انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش نظریه داده بنیاد (رویکرد نظام مند استراوس و کوربین) صورت پذیرفت. مشارکت کنندگان شامل ۱۳ نفر از معلمان شاغل در مدارس ابتدایی و متوسطه شهرستان شاهرود بودند که با نمونه گیری نظری و هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختاریافته بود و تحلیل در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. اعتبار یافته ها با معیارهای چهارگانه گوبا و لینکلن تامین گردید. یافته ها نشان داد استعداد تحصیلی پدیده ای چندبعدی، پویا و برآمده از تعامل عوامل فردی، میان فردی و ساختاری است. عوامل علی شامل توانمندی های فردی و شناختی، انگیزش و نگرش فردی، حمایت خانواده، کیفیت آموزش و نقش معلم، تجارب یادگیری موفق و چالش های بهینه، دسترسی به فرصت های یادگیری متنوع و جو عاطفی مثبت بودند. پدیده محوری بر ماهیت دیالکتیکی شکل گیری استعداد در بستر نظام ارزشیابی و برنامه درسی تاکید دارد. شرایط زمینه ای در پنج بستر رشدی-سنی، مدرسه، نظام آموزشی کلان، خانواده و جامعه فرهنگی تبیین شد. عوامل مداخله گر منفی نظیر فشار کنکور، روش های تدریس حافظه محور، جو ناایمن و انتظارات غیرمنطقی والدین، موانع اصلی شکوفایی استعداد بودند. راهبردهای اثربخش عبارتند از: تمایز در محتوا و تکالیف، حمایت عاطفی، تحریک تفکر سطح بالا، مشارکت در آموزش به دیگران، شناسایی دقیق استعداد، طراحی برنامه درسی انعطاف پذیر، هماهنگی معلمان و خانواده و تنوع بخشی به روش های یادگیری. پیامدهای مثبت شامل پیشرفت تحصیلی، افزایش انگیزه، بهبود سلامت روانی، آینده پژوهی شغلی، شکوفایی خلاقیت و نقش پذیری اجتماعی بود. نتیجه گیری اینکه استعداد تحصیلی نه یک ویژگی ذاتا ثابت، بلکه برآیند تعامل دانش آموز با محیط یادگیری است و اصلاح نظام ارزشیابی، توانمندسازی معلمان و آموزش خانواده از اولویت های اساسی سیاست گذاری آموزشی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

استعداد تحصیلی ، دانش آموزان مستعد ، داده بنیاد ، راهبردهای آموزشی ، مدرسه و خانواده ، شناسایی استعداد.