شناسایی عوامل پنهان موثر بر ترک تحصیل هنرجویان هنرستان ها با رویکرد آمیخته

ترک تحصیل هنرجویان هنرستان های فنی وحرفه ای و کاردانش یکی از چالش های مهم نظام آموزش وپرورش است که علاوه بر کاهش بهره وری آموزشی، پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و شغلی گسترده ای برای فرد و جامعه به همراه دارد. پژوهش های انجام شده نشان می دهد که این پدیده صرفا تحت تاثیر عوامل آموزشی نیست، بلکه مجموعه ای از عوامل فردی، خانوادگی، اقتصادی، روان شناختی، مدرسه ای و اجتماعی به صورت متقابل در شکل گیری آن نقش دارند. با وجود افزایش مطالعات در این حوزه، نتایج پژوهش ها پراکنده بوده و تاکنون جمع بندی جامعی از عوامل پنهان و کمتر مورد توجه ارائه نشده است. ازاین رو، مقاله حاضر با هدف شناسایی عوامل پنهان موثر بر ترک تحصیل هنرجویان هنرستان ها با رویکرد آمیخته (کیفی–کمی) به مرور و تحلیل نظام مند مطالعات داخلی و خارجی پرداخته است.در این پژوهش مروری، مقالات علمی منتشرشده در پایگاه های معتبر داخلی و بین المللی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ با استفاده از کلیدواژه های مرتبط با ترک تحصیل، هنرستان، آموزش فنی وحرفه ای، عوامل خطر و پیشگیری از ترک تحصیل مورد بررسی قرار گرفت. پس از غربالگری منابع بر اساس معیارهای ورود و خروج، یافته های مطالعات به شیوه تحلیل مضمون در بخش کیفی و تحلیل توصیفی در بخش کمی طبقه بندی و تلفیق شدند.نتایج نشان داد که مهم ترین عوامل پنهان موثر بر ترک تحصیل هنرجویان شامل ضعف هویت حرفه ای، کاهش انگیزش و اشتیاق تحصیلی، احساس تعلق پایین به مدرسه، فرسودگی تحصیلی، مشکلات سلامت روان، ناهماهنگی بین علاقه و رشته تحصیلی، ضعف کیفیت آموزش های مهارتی، محدود بودن فرصت های کارورزی، مشکلات اقتصادی خانواده، حمایت ناکافی والدین، انتظارات مبهم از آینده شغلی و کمبود ارتباط موثر میان هنرستان و بازار کار است. همچنین مشخص شد که تعامل این عوامل نسبت به تاثیر مستقل هر یک، نقش پررنگ تری در افزایش احتمال ترک تحصیل دارد.بر اساس یافته ها، پیشگیری از ترک تحصیل هنرجویان مستلزم اتخاذ رویکردی چندبعدی و مبتنی بر همکاری خانواده، مدرسه، صنعت و سیاست گذاران آموزشی است. تقویت هویت حرفه ای، توسعه برنامه های مشاوره شغلی، بهبود کیفیت آموزش های مهارتی، افزایش فرصت های یادگیری مبتنی بر کار، حمایت روان شناختی از هنرجویان و ارتقای احساس تعلق به هنرستان می تواند نقش موثری در کاهش ترک تحصیل داشته باشد. یافته های این مقاله می تواند مبنایی برای طراحی برنامه های مداخله ای و سیاست های آموزشی موثر در راستای افزایش ماندگاری هنرجویان در هنرستان ها باشد.

کلیدواژه ها:

ترک تحصیل ، هنرجویان هنرستان ، آموزش فنی وحرفه ای ، آموزش کاردانش ، عوامل پنهان ، رویکرد آمیخته ، مرور نظام مند.