تاثیر استفاده از هوش مصنوعی مولد بر خودکارآمدی و تصمیم گیری در زندگی روزمره

چکیدههوش مصنوعی مولد (Generative AI) به عنوان یکی از تحول آفرین ترین فناوری های قرن بیست و یکم، به سرعت در حال نفوذ به تمامی جنبه های زندگی روزمره است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد مرور کتابخانه ای، به بررسی تاثیرات دوگانه این فناوری بر دو سازه روانشناختی کلیدی، یعنی خودکارآمدی و فرآیندهای تصمیم گیری، می پردازد. یافته های حاصل از بررسی متون جدید علمی نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد می تواند از طریق تسهیل انجام وظایف پیچیده، ارائه بازخورد فوری و کاهش اضطراب عملکرد، به عنوان یک عامل تقویت کننده خودکارآمدی (Mastery Experiences) عمل کند. با این حال، استفاده بی رویه و وابستگی شدید به این ابزارها، خطر تضعیف مهارت های بنیادی، کاهش اعتماد به توانایی های شخصی و بروز پدیده «اسناد موفقیت به عامل خارجی» را به همراه دارد که می تواند به تضعیف خودکارآمدی منجر شود. در حوزه تصمیم گیری، این فناوری با فراهم آوردن دسترسی سریع به اطلاعات تلفیق شده، شبیه سازی نتایج و پیشنهاد گزینه های متنوع، به عنوان یک دستیار شناختی قدرتمند عمل می کند و بار شناختی را کاهش می دهد. اما در عین حال، چالش هایی نظیر سوگیری های الگوریتمی، مشکل «جعبه سیاه» (عدم شفافیت فرآیند)، ارائه اطلاعات نادرست با ظاهری معتبر (توهم) و تقویت حباب های فیلتر، می تواند کیفیت و استقلال تصمیم گیری های فردی را به طور جدی به مخاطره اندازد. این مقاله در نهایت نتیجه گیری می کند که تاثیر هوش مصنوعی مولد بر خودکارآمدی و تصمیم گیری، یک پدیده خنثی نیست، بلکه به شدت تحت تاثیر نحوه تعامل، سواد دیجیتال و رویکرد انتقادی کاربر قرار دارد. بر این اساس، پیشنهاداتی کاربردی برای کاربران، نظام های آموزشی و توسعه دهندگان به منظور بهره برداری بهینه و کاهش خطرات این فناوری ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: هوش مصنوعی مولد ، خودکارآمدی ، تصمیم گیری ، روانشناسی شناختی ، فناوری های نوظهور ، تعامل انسان و کامپیوتر.