نقش آموزش تفکر انتقادی در توسعه مهارت های تشخیص اطلاعات دانش آموزان ابتدایی

**چکیده**سواد رسانه ای و تفکر انتقادی از مهارت های ضروری عصر دیجیتال محسوب می شوند که به دانش آموزان ابتدایی کمک می کنند اطلاعات نادرست فضای مجازی را تشخیص دهند و تصمیم گیری هوشمندانه داشته باشند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر برنامه آموزشی سواد رسانه ای و تفکر انتقادی بر مهارت های تشخیص اطلاعات نادرست دانش آموزان پایه چهارم و پنجم ابتدایی انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه های چهارم و پنجم مدارس دولتی منطقه قهدریجان در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود. نمونه ای متشکل از ۶۰ دانش آموز (۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) به صورت تصادفی انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ هفته، هر هفته ۷۵ دقیقه، تحت آموزش ساختاریافته سواد رسانه ای و تفکر انتقادی (شامل بازی های تحلیلی، تحلیل تبلیغات، تشخیص اخبار جعلی و بحث گروهی) قرار گرفتند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل آزمون مهارت سواد رسانه ای استاندارد (روایی ۰٫۹۲ و پایایی ۰٫۸۸) و پرسشنامه تفکر انتقادی کودکان (روایی ۰٫۹۰ و پایایی ۰٫۸۵) بود. تحلیل داده ها با SPSS نسخه ۲۶ و آزمون تحلیل کوواریانس انجام شد. نتایج نشان داد آموزش هدایت شده سواد رسانه ای و تفکر انتقادی مهارت های تشخیص اطلاعات نادرست را به طور معنادار بهبود بخشید (F=۳۸٫۲۴، p<۰٫۰۰۱). فرصت هایی مانند افزایش آگاهی و کاهش پذیرش کورکورانه اطلاعات مشاهده شد، اما تهدیدهایی مانند شک گرایی بیش از حد در برخی دانش آموزان نیز گزارش گردید. یافته ها بر لزوم ادغام نظام مند سواد رسانه ای در برنامه درسی ابتدایی تاکید دارند

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای ، تفکر انتقادی ، اطلاعات نادرست ، دانش آموزان پایه چهارم و پنجم ، آموزش ابتدایی ، تشخیص اخبار جعلی