بازخوانی اصل حسن نیت در مرحله اجرای قراردادها با تاکید بر نظریه تعهدات تبعی

چکیدهاصل حسن نیت، به عنوان یکی از اصول بنیادین حقوق قراردادها، نقشی فراتر از یک مفهوم اخلاقی صرف ایفا می کند و به عنوان یک استاندارد رفتاری، بر تمام مراحل قرارداد از مذاکره تا اجرا حاکم است. با این حال، اهمیت این اصل در مرحله اجرای قرارداد، جایی که تعهدات اصلی به منصه ظهور می رسند و روابط طرفین در بوته عمل آزموده می شود، دوچندان است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای، به بازخوانی قلمرو و کارکردهای اصل حسن نیت در مرحله اجرای قرارداد می پردازد. تمرکز اصلی این مقاله بر شناسایی و تحلیل «تعهدات تبعی» است که از دل این اصل برمی خیزند؛ تعهداتی نظیر تعهد به همکاری، تعهد به اطلاع رسانی، تعهد به حفظ ایمنی و تعهد به کاهش خسارت که اگرچه ممکن است در متن صریح قرارداد ذکر نشده باشند، اما برای تحقق هدف مشترک قرارداد و اجرای منصفانه آن ضروری هستند. در ادامه، مقاله به نقد رویکرد حقوق ایران در این زمینه می پردازد. نشان داده می شود که علی رغم وجود مبانی و مفاهیمی نزدیک به حسن نیت در فقه و مواد پراکنده ای در قانون مدنی (مانند مواد ۲۲۰ و ۲۲۵)، حقوق ایران از خلا یک قاعده عمومی و مستقل که به طور مشخص حسن نیت را بر مرحله اجرا حاکم کند، رنج می برد. این خلا منجر به عدم قطعیت، تفاسیر متشتت و گاه نادیده گرفتن انتظارات مشروع طرفین می شود. در نهایت، این پژوهش با الهام از نظام های حقوقی پیشرو و اسناد بین المللی، یک الگوی تقنینی مشخص در قالب یک ماده پیشنهادی برای الحاق به قانون مدنی ارائه می دهد تا ضمن پر کردن خلا موجود، به استحکام روابط قراردادی، پیش بینی پذیری و تحقق عدالت در نظام حقوقی ایران یاری رساند.