بررسی اسنادی تاثیر استفاده از اینستاگرام بر تمرکز دانشجویان

چکیدهامروزه گسترش روزافزون شبکه های اجتماعی، به ویژه اینستاگرام، زندگی روزمره، عادات مطالعه و سبک یادگیری دانشجویان را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار داده و نگرانی های فزاینده ای را در میان پژوهشگران، اساتید و خانواده ها درباره پیامدهای شناختی و آموزشی این استفاده، به ویژه کاهش تمرکز، افت عملکرد تحصیلی و اختلال در مدیریت زمان، ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با روش اسنادی (کتابخانه ای) و رویکرد توصیفی - تحلیلی، به بررسی رابطه میان میزان استفاده از اینستاگرام و تمرکز دانشجویان می پردازد. بدین منظور، منابع علمی معتبر داخلی و خارجی، شامل مقالات علمی - پژوهشی، مقالات همایشی و گزارش های پژوهشی منتشرشده در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ شمسی (۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ میلادی)، از پایگاه های علمی معتبری مانند سیویلیکا، ساینس دایرکت، اسپرینگر، تیلور اند فرانسیس و سیج ژورنالز جست وجو، گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی از نوع توصیفی - تحلیلی بررسی شدند. چارچوب نظری پژوهش بر پایه مدل شناختی توجه، نظریه استفاده و خشنودی، و نظریه چندوظیفگی رسانه ای تدوین شده است. یافته ها نشان می دهد استفاده گسترده و بدون هدف از اینستاگرام از سه مسیر اصلی—اشغال مستقیم زمان و منابع شناختی، ایجاد چندوظیفگی مخرب در حین مطالعه، و تشدید تعلل ورزی تحصیلی—به کاهش تمرکز دانشجویان منجر می شود؛ درحالی که استفاده هدفمند، آگاهانه و مدیریت شده می تواند این پیامدهای منفی را کاهش داده و حتی در برخی موارد زمینه ساز یادگیری تعاملی و افزایش انگیزه تحصیلی شود. یافته های این پژوهش همچنین بر اهمیت متغیرهای واسطه ای روان شناختی مانند تعلل ورزی تحصیلی و اعتمادبه نفس در تبیین دقیق تر این رابطه تاکید دارد. بر این اساس، ضرورت طراحی برنامه های آموزشی سواد رسانه ای، مدیریت زمان و استفاده آگاهانه از فضای مجازی در محیط های دانشگاهی برجسته می شود. در پایان، راهکارهای کاربردی برای دانشگاه ها، مشاوران تحصیلی و دانشجویان، و همچنین پیشنهادهایی برای انجام پژوهش های تجربی و میدانی آینده در جامعه دانشجویی ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

: اینستاگرام ، تمرکز ، شبکه های اجتماعی ، دانشجویان ، پژوهش اسنادی