بررسی اثر بخشی نقش خانواده در شکل گیری شخصیت کودکان در جامعه

خانواده به عنوان نخستین و بنیادی ترین نهاد اجتماعی، نقش محوری در رشد و تحول شخصیت کودکان ایفا می کند. شخصیت کودک از نخستین سال های زندگی در بستر تعاملات خانوادگی شکل می گیرد و تحت تاثیر عوامل مختلفی نظیر سبک های فرزندپروری، روابط عاطفی والدین، وضعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده، الگوهای ارتباطی و میزان حمایت روانی قرار دارد. از آنجا که کودکان بخش عمده ای از سال های اولیه زندگی خود را در محیط خانواده سپری می کنند، بسیاری از ویژگی های شخصیتی، نگرش ها، ارزش ها، باورها و الگوهای رفتاری آنان در این محیط شکل گرفته و تثبیت می شود. هدف از پژوهش حاضر، بررسی نقش خانواده در شکل گیری شخصیت کودکان و تبیین ابعاد مختلف تاثیرگذاری این نهاد اجتماعی بر رشد روانی، عاطفی و اجتماعی آنان است.این مطالعه به روش مروری و با استفاده از منابع کتابخانه ای، مقالات علمی، کتاب های تخصصی روان شناسی رشد، شخصیت و خانواده انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که خانواده مهم ترین عامل در فرآیند جامعه پذیری کودکان محسوب می شود و کیفیت روابط میان والدین و فرزندان تاثیر مستقیمی بر سلامت روان، عزت نفس، خودکارآمدی، استقلال، مسئولیت پذیری و مهارت های اجتماعی کودکان دارد. همچنین نتایج مطالعات حاکی از آن است که سبک فرزندپروری مقتدرانه در مقایسه با سبک های مستبدانه و سهل گیرانه، بیشترین نقش را در پرورش شخصیت سالم و سازگار ایفا می کند. ازسوی دیگر، تعارضات خانوادگی، بی ثباتی عاطفی، خشونت خانگی، غفلت والدین و نبود حمایت روانی می تواند زمینه بروز مشکلات رفتاری، هیجانی و شخصیتی را در کودکان فراهم سازد.بررسی نظریه های مطرح در حوزه روان شناسی، از جمله نظریه یادگیری اجتماعی بندورا، نظریه دلبستگی بالبی و نظریه رشد روانی - اجتماعی اریکسون نیز نشان می دهد که تعاملات اولیه کودک با والدین و مراقبان اصلی، زیربنای شکل گیری بسیاری از ویژگی های شخصیتی و الگوهای رفتاری او در سال های بعدی زندگی است. بر این اساس می توان نتیجه گرفت که خانواده نه تنها در تامین نیازهای جسمانی کودک نقش دارد، بلکه مهم ترین بستر رشد هیجانی، شناختی، اخلاقی و اجتماعی او نیز به شمار می رود. بنابراین ارتقای آگاهی والدین در زمینه فرزندپروری، تقویت روابط عاطفی در خانواده و فراهم ساختن محیطی امن و حمایت گر می تواند نقش موثری در پرورش نسلی سالم، توانمند و برخوردار از سلامت روان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

خانواده ، شخصیت ، کودکان ، رشد شخصیت ، سبک های فرزندپروری ، جامعه پذیری ، سلامت روان.