تحلیل محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از منظر آموزش تغییرات اقلیمی

تغییرات اقلیمی یکی از مهم ترین چالش های قرن بیست ویکم محسوب می شود که آثار گسترده ای بر ابعاد زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی زندگی انسان ها بر جای گذاشته است. افزایش دمای زمین، کاهش منابع آب شیرین، وقوع خشکسالی های مکرر، افزایش فراوانی حوادث طبیعی و تهدید امنیت غذایی از جمله پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی هستند. در این میان، آموزش به عنوان یکی از موثرترین راهکارهای مواجهه با این بحران جهانی مورد توجه سازمان های بین المللی قرار گرفته است. یونسکو و هیئت بین الدولی تغییر اقلیم (IPCC) بر نقش نظام های آموزشی در افزایش آگاهی، اصلاح نگرش ها و تقویت رفتارهای سازگار با محیط زیست تاکید کرده اند.کتاب های درسی به عنوان مهم ترین ابزار اجرای برنامه درسی رسمی، نقش تعیین کننده ای در انتقال دانش، ارزش ها و مهارت های مرتبط با تغییرات اقلیمی دارند. درس مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی نیز به دلیل ماهیت میان رشته ای خود می تواند زمینه مناسبی برای آموزش مفاهیمی همچون گرمایش جهانی، بحران آب، حفاظت از منابع طبیعی، مسئولیت پذیری محیط زیستی و مشارکت شهروندی فراهم سازد.پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان توجه به مولفه های آموزش تغییرات اقلیمی در کتاب های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی انجام شده است. روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی کمی جهت دار است و جامعه پژوهش شامل تمامی کتاب های مطالعات اجتماعی پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ می باشد. چارچوب تحلیل بر اساس مولفه های آموزش تغییرات اقلیمی شامل آگاهی اقلیمی، بحران آب، حفاظت از محیط زیست، مسئولیت پذیری محیط زیستی و مشارکت در اقدامات سازگار با اقلیم تدوین شده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه برخی مفاهیم مرتبط با تغییرات اقلیمی در محتوای کتاب ها وجود دارد، اما این مفاهیم عمدتا به صورت پراکنده، غیرمستقیم و با تاکید بیشتر بر حفاظت عمومی از محیط زیست ارائه شده اند. همچنین مفاهیم تخصصی تر مانند گرمایش جهانی، سازگاری با تغییرات اقلیمی و تاب آوری اجتماعی کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی برای بازنگری محتوای کتاب های درسی و تقویت آموزش تغییرات اقلیمی در دوره ابتدایی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیمی ، گرمایش جهانی ، بحران آب ، مسئولیت محیط زیستی ، مطالعات اجتماعی ، آموزش ابتدایی ، تحلیل محتوا