تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی از منظر پرورش مهارت های حل مسئله و تصمیم گیری مسئولانه

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران بر پرورش دانش آموزانی متفکر، مسئول و توانمند در حل مسائل زندگی تاکید دارند. در این میان، مهارت های حل مسئله و تصمیم گیری مسئولانه از جمله شایستگی های اساسی محسوب می شوند که نقش مهمی در موفقیت فردی، اجتماعی و شهروندی دانش آموزان ایفا می کنند. کتاب های درسی به عنوان مهم ترین ابزار تحقق اهداف برنامه درسی، می توانند زمینه مناسبی برای رشد این مهارت ها فراهم سازند. درس مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی به دلیل ماهیت اجتماعی، شهروندی و زندگی محور خود، ظرفیت ویژه ای برای پرورش توانایی های حل مسئله و تصمیم گیری دارد.پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی از منظر توجه به مهارت های حل مسئله و تصمیم گیری مسئولانه انجام شده است. روش پژوهش از نوع تحلیل محتوای کیفی جهت دار است. جامعه پژوهش شامل کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ بوده و تحلیل بر اساس مولفه های استخراج شده از ادبیات نظری، برنامه درسی ملی، سند تحول بنیادین و پژوهش های مرتبط انجام شده است. مولفه های مورد بررسی شامل شناسایی مسئله، جمع آوری و تحلیل اطلاعات، ارائه راه حل های مختلف، انتخاب آگاهانه، تصمیم گیری مسئولانه، مشارکت در حل مسئله و ارزیابی نتایج است.یافته های پژوهش نشان داد که در بخش های مختلف کتاب، فرصت هایی برای پرورش مهارت های حل مسئله و تصمیم گیری مسئولانه وجود دارد. فعالیت های «فکر کنید»، «گفت وگو کنید»، «بررسی کنید» و برخی موقعیت های یادگیری دانش آموزان را به تفکر، تحلیل و مشارکت در تصمیم گیری تشویق می کنند. با این حال، میزان توجه به مولفه های مختلف یکسان نیست. بیشترین تاکید بر مشارکت اجتماعی، مسئولیت پذیری و آشنایی با مسائل اجتماعی مشاهده شد؛ در حالی که آموزش نظام مند مراحل حل مسئله، تحلیل گزینه ها و ارزیابی پیامدهای تصمیم ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است.بر اساس یافته ها، اگرچه کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی ظرفیت مناسبی برای پرورش مهارت های حل مسئله و تصمیم گیری مسئولانه دارد، اما تقویت فعالیت های مهارت محور و موقعیت های واقعی تصمیم گیری می تواند اثربخشی آن را افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، مطالعات اجتماعی ، حل مسئله ، تصمیم گیری مسئولانه ، آموزش ابتدایی ، مهارت های زندگی ، برنامه درسی