پیامدهای روانشناختی شبکه های اجتماعی: زندگی در حباب فیلتر

در سال های اخیر، رشد فزاینده الگوریتم های شخصی سازی در شبکه های اجتماعی، محتوای در معرض دید هر کاربر را متناسب با ترجیحات پیشین او فیلتر می کند؛ پدیده ای که حباب فیلتر نامیده می شود. پژوهش حاضر با بهره گیری از یک مرور تحلیلی- توصیفی، پیامدهای روان شناختی زندگی در حباب فیلتر شبکه های اجتماعی را بررسی کرده است. مجموعه داده ها از ۷۲ مطالعه معتبر منتشر شده بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ استخراج و با روش تحلیل مضمون براساس الگوی براون و کلارک (۲۰۰۸) تحلیل شدند. حاصل این بررسی، شش مضمون اساسی بود: (۱) تقویت سوگیری شناختی و کاهش تنوع اطلاعاتی، (۲) پیامدهای هیجانی و سلامت روان، (۳) قطبی سازی و کاهش گفت وگوی بین گروهی، (۴) نقش بافت و زمینه فرهنگی ایرانی، (۵) وجه دوگانه فناوری به عنوان تهدید و فرصت هم زمان، و (۶) نقش سواد رسانه ای و مداخلات پیشگیرانه. تحلیل ها نشان می دهد که زندگی در حباب فیلتر پدیده ای صرفا فناورانه نیست، بلکه تجربه ای روان شناختی- اجتماعی است که بر ادراک، هیجان، هویت و تعاملات اجتماعی کاربران اثر می گذارد. در بستر کشورهایی مانند ایران، شبکه های اجتماعی نقشی فراتر از سرگرمی در خبررسانی، تعامل اجتماعی و شکل دهی نگرش ها دارند. بنابراین، مواجهه اثربخش با حباب فیلتر مستلزم رویکردی چندسطحی است که ترکیبی از مداخلات فردی، خانوادگی، آموزشی و سیاستی را در بر می گیرد و از آموزش تفکر انتقادی و تقویت سواد رسانه ای آغاز می شود و تا طراحی مسئولانه پلتفرم ها و سیاست گذاری کلان ادامه می یابد.

کلیدواژه ها:

روان شناختی ، شبکه های اجتماعی ، حباب فیلتر ، سواد رسانه ای ، مرور روایی.