بررسی نظام مند برنامه های مداخله ای برای پیشگیری از قلدری در مدارس ابتدایی

قلدری در مدارس ابتدایی یکی از چالش های جدی سلامت روان کودکان با پیامدهای منفی گسترده بر عملکرد تحصیلی، اجتماعی و روان شناختی آنان است. با وجود مطالعات متعدد، هنوز مشخص نیست کدام مولفه های مداخله ای بیشترین اثربخشی را در کاهش قلدری دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نظام مند برنامه های مداخله ای برای پیشگیری از قلدری در مدارس ابتدایی و شناسایی مولفه های موثر آن انجام شد. این مطالعه یک مرور نظام مند از نوع تحلیلی-توصیفی بود. جست وجو در پایگاه های اسپرینگر نیچر، گوگل اسکالر، اس آی دی و مگیران در بازه ۲۰۱۵ تا ماه می ۲۰۲۶ انجام شد. از مجموع ۸۰ مقاله ی اولیه، پس از غربالگری، ۲۴ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. تحلیل داده ها در چهار سطح فردی، کلاسی، مدرسه ای و خانوادگی دسته بندی شد. در سطح فردی، آموزش مهارت های خودمدیریتی، تنظیم هیجانی و برنامه های یادگیری اجتماعی _هیجانی و نیز توانمندسازی معلمان از طریق افزایش خودکارآمدی شناسایی شدند. در سطح کلاسی، قوانین روشن، بحث گروهی، نقش آفرینی، بازی آنلاین کیوا و برنامه شایستگی اجتماعی وین موثر بودند. در سطح مدرسه ای، حمایت مدیران و برنامه های جامع الویس ، لینک لوسیو و برنامه قلدری و تو بیشترین اثربخشی را داشتند. در سطح خانوادگی، مشارکت والدین از طریق اطلاع رسانی و برنامه های آموزشی و نیز توجه به جو عاطفی خانواده و پیشگیری از کودک آزاری راهکارهای اساسی بودند. یافته ها نشان داد اثربخش ترین مداخلات، برنامه هایی هستند که به طور هماهنگ در هر چهار سطح طراحی و اجرا شوند. برنامه های جامعی نظیر برنامه الویس، برنامه شایستگی اجتماعی وین، برنامه کیوا، لینک لوسیو و برنامه قلدری و تو الگوی مناسبی برای طراحی مداخلات بومی در ایران ارائه می دهند. پیشنهاد می شود پژوهش های آتی اثربخشی این مداخلات را در بستر فرهنگی ایران به روش کارآزمایی بالینی ارزیابی کنند.

کلیدواژه ها:

قلدری ، مدارس ابتدایی ، پیشگیری ، مداخلات مدرسه محور ، مرور نظام مند.