واکاوی چالش های اجرایی مربیان پرورشی در مواجهه با آسیب های فضای مجازی و ارائه الگوی مداخله تربیتی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق چالش های اجرایی مربیان پرورشی در مواجهه با آسیب های فضای مجازی و ارائه یک الگوی مداخله تربیتی عملیاتی و متناسب با بافت مدارس متوسطه انجام شده است. این مطالعه به روش توصیفی‑تحلیلی و با رویکرد کیفی صورت پذیرفت تا از رهگذر آن، ابعاد پنهان و چندلایه این مسئله آشکار شود. جامعه آماری پژوهش، کلیه مربیان پرورشی مدارس متوسطه شهرستان آق قلا در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بودند که از میان آنان، ۱۸ نفر با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با در نظر گرفتن معیارهایی نظیر داشتن حداقل سه سال سابقه کار پرورشی و مواجهه مستقیم با دانش آموزان در زمینه آسیب های مجازی، انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه‑ساختاریافته به عمق ۴۵ تا ۷۰ دقیقه گردآوری و سپس با روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مهم ترین چالش های فراروی مربیان را می توان در چهار مقوله اصلی دسته بندی کرد: نخست، ضعف دانش و مهارت دیجیتال که خود به ناآشنایی با محیط های جدید، کمبود مهارت های فنی و ناتوانی در ارزیابی محتوا منشعب می شود؛ دوم، نبود بسترهای حمایتی و ساختاری شامل فقدان برنامه منسجم سازمانی، کمبود منابع و سیستم پشتیبانی تخصصی؛ سوم، تنوع و پیچیدگی روزافزون آسیب های فضای مجازی که تشخیص را دشوار می سازد؛ و چهارم، نارسایی برنامه های درسی و آموزشی که با محتوای غیربه روز و رویکردهای سنتی همراه است. در پاسخ به این چالش ها، الگوی مداخله تربیتی در سه سطح طراحی شد: سطح نخست، مداخله آگاه سازی با هدف افزایش شناخت دانش آموزان و خانواده ها؛ سطح دوم، مداخله مهارت آموزی برای توانمندسازی در سواد رسانه ای و تفکر انتقادی؛ و سطح سوم، مداخله حمایتی‑مشاوره ای برای دانش آموزان در معرض خطر. نتایج نهایی نشان می دهد که توانمندسازی نظام مند مربیان در حوزه سواد رسانه ای، ایجاد ساختارهای حمایتی در سطح مدرسه، و بازنگری اساسی در محتوای برنامه های تربیتی، ضرورت های اجتناب ناپذیر در عصر کنونی به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

مربیان پرورشی ، فضای مجازی ، آسیب های اجتماعی ، مداخله تربیتی ، سواد رسانه ای