بازخوانی روان شناختی سقیفه بنی ساعده: واکاوی تصمیم گیری جمعی در پرتو نظریه ناهماهنگی شناختی فستینگر

واقعه ی سقیفه بنی ساعده (۱۱ هجری) که به انتخاب ابوبکر به عنوان نخستین خلیفه پس از پیامبر (ص) انجامید، یکی از حساسترین و مناقشه برانگیزترین رویدادهای تاریخ اسلام است. مقاله ی حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی و با بهره گیری از نظریه ی «ناهماهنگی شناختی» لئون فستینگر (۱۹۵۷) به بررسی فرایندهای روان شناختی حاکم بر تصمیم گیرندگان در آن واقعه می پردازد. پرسش اصلی این است: چگونه افراد حاضر در سقیفه توانستند تعارض میان باور به وصایت علی (ع) در غدیر خم و رای عملی خود به فردی دیگر را از نظر درونی توجیه و حل کنند؟ یافته ها نشان می دهد که مکانیسم هایی چون «توجیه مبتنی بر مصلحت»، «فشار هنجاری گروه»، «کم اهمیت سازی شواهد متعارض» و «بازتعریف شناختی مفاهیم کلیدی» نقش تعیین کننده ای در کاهش ناهماهنگی و تثبیت هویت جمعی تازه داشته اند. این رویکرد میان رشته ای، تصویری واقع بینانه تر از کنشگران تاریخی ارائه می دهد و نشان می دهد که چگونه یک تصمیم اضطراری، پس از تثبیت، به «حقیقتی مسلم» بدل می شود.

کلیدواژه ها:

سقیفه بنی ساعده ، ناهماهنگی شناختی ، لئون فستینگر ، روان شناسی تاریخی ، تصمیم گیری جمعی ، تاریخ اسلام.