نقش نخبگان در بازسازی روانی فرهنگی جامعه ایران در دوره ایلخانان

تهاجم مغول به ایران در سده هفتم هجری، یکی از گسترده ترین بحران های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تاریخ ایران و جهان اسلام را رقم زد. پیامدهای این حمله، از جمله کاهش شدید جمعیت، تخریب مراکز علمی و شهری، فروپاشی ساختارهای اداری و تضعیف هویت فرهنگی جامعه، شرایطی را پدید آورد که بازسازی آن نیازمند نقش آفرینی نیروهای فکری و نخبگان بومی بود. در این میان، شهر همدان به واسطه موقعیت جغرافیایی ممتاز، پیشینه تمدنی و حضور شخصیت های برجسته علمی و اداری، به یکی از مهم ترین کانون های بازسازی فرهنگی و روانی جامعه ایران در دوره ایلخانان تبدیل شد.یافته های این پژوهش نشان می دهد که نخبگان ایرانی، به ویژه خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، با بهره گیری از سنت دیوان سالاری ایرانی و تلفیق آن با ساختار حکومتی ایلخانی، نقش تعیین کننده ای در مهار پیامدهای ویرانگر تهاجم مغول ایفا کردند. آنان از طریق سازمان دهی نهادهای علمی، فرهنگی و وقفی، احیای مراکز آموزشی و گسترش ارزش های اسلامی، زمینه بازسازی هویت دینی و فرهنگی جامعه را فراهم ساختند. این روند نه تنها به تثبیت حکومت ایلخانی انجامید، بلکه موجب تحول تدریجی نگرش مغولان نسبت به فرهنگ و تمدن اسلامی شد؛ به گونه ای که فرمانروایان ایلخانی به اسلام گرویدند و در ادامه، برخی از آنان از مذهب تشیع حمایت کردند. همچنین، پذیرش شیوه های زندگی شهری و الگوهای فرهنگی ایرانی از سوی مغولان، بیانگر موفقیت نخبگان ایرانی در مدیریت این دوره گذار تاریخی است.این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه منابع دست اول تاریخی، به بررسی نقش نخبگان در بازسازی روانی و فرهنگی جامعه ایران در دوره ایلخانان، با تاکید بر جایگاه شهر همدان، می پردازد.

کلیدواژه ها:

همدان ، ایلخانان ، نخبگان ایرانی ، رشیدالدین فضل الله همدانی ، بازسازی فرهنگی ، دیوان سالاری ایرانی.