تحلیل تطبیقی مولفه های اخلاقی در شعر حافظ ابراهیم و محمدتقی بهار بر اساس نظریات اخلاقی امانوئل کانت

هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی مولفه های اخلاقی در شعر دو شاعر برجسته، حافظ ابراهیم (شاعر مصری) و محمدتقی بهار (شاعر ایرانی)، بر اساس نظریات کانت است. امانوئل کانت فیلسوفی است که توجه ویژه ای به اخلاق دارد و نظریات و کتابهای مختلفی را در این زمینه نگاشته است و معتقد است تنها از طریق مفاهیم اخلاقی می توان به اثبات مفاهیمی چون خدا، نفس، اختیار و.. رسید و چارچوب اختصاصی در این زمینه ترسیم کرده که با موازین اسلامی همخوانی دارد. پژوهش حاضر درصدد تحلیل تطبیقی اشعار دو شاعر مسلمان با دو ملیت متفاوت در چارچوب اخلاقی یک فیلسوف مسیحی آلمانی تبار است. نویسنده ابتدا نمونه هایی از اشعار اخلاقی این دو شاعر انتخاب و سپس با تمرکز بر تحلیل مضمون، مولفه های اخلاقی موجود در اشعار را بر اساس نظریه های کانت تحلیل کرده است. یافته ها نشان می دهند که هر دو شاعر، تحت تاثیر تعالیم اسلامی، تجربه ی استعمار و دغدغه های اجتماعی، به اخلاق به عنوان ابزاری برای اصلاح فرد و جامعه نگریسته اند همان طور که کانت معتقد است که اخلاق ابزاری برای رسیدن به انسانیت است. محورهای اصلی بررسی شامل وطن دوستی، مبارزه با استعمار، دعوت به فضایل اخلاقی همچون حیا، عفت، صبر، گذشت و بخشش، و نیز توجه به حقوق محرومان و فقیران است. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که شعر این دو شاعر، بازتاب دهنده ی نگاهی اخلاق محور و انسان گرایانه است که از دل تحولات تاریخی و اجتماعی برآمده و با بهره گیری از زبان ادبی، بستری برای ترویج ارزش های اخلاقی و مقاومت در برابر ظلم و فساد فراهم آورده است.

کلیدواژه ها:

: ملک الشعرای بهار ، حافظ ابراهیم ، اخلاق ، فلسفه اخلاق ، کانت.