مطالعه نقش مدرسه در پرورش مهارت تفکر انتقادی در دانش آموزان دوره ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف تبیین، واکاوی و تحلیل جامع نقش نهاد مدرسه (شامل مولفه های برنامه درسی رسمی و پنهان، الگوهای تدریس معلمان، جو سازمانی و روانی-عاطفی کلاس درس و مدیریت آموزشی) در پرورش و توسعه مهارت های تفکر انتقادی در دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش مروری-کتابخانه ای ( توصیفی-تحلیلی) سامان یافته است. داده های مورد نیاز از طریق جستجوی نظام مند در پایگاه های داده معتبر ملی و بین المللی نظیر وب آو ساینس، اسکوپوس، ساینس دایرکت، گوگل اسکولار، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، مگ ایران و نورمگز با بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ استخراج گردید. تحلیل اطلاعات بر مبنای تکنیک تحلیل مضمون و مدل های نظری ساختاریافته تفکر انتقادی (نظیر مدل رابرت انیس، پیتر فسیون و متیو لیپمن) صورت گرفته است. متون استخراج شده ابتدا کدگذاری اولیه، سپس مقوله بندی و در نهایت در قالب مضامین اصلی و فرعی نظام مند سازمان دهی شدند. یافته های حاصل از تحلیل سنتزپژوهی نشان می دهد که تحول در ساختار مدرسه از یک نظام «انتقال محور مکررات» به یک سیستم «کاوشگر دیالوگ محور» پیش شرط اصلی رشد شناختی کودکان است. متغیرهای «معلم در نقش تسهیل گر غیراقتدارگرا»، «پیاده سازی برنامه های تفکر محور مانند فلسفه برای کودکان (P۴C)»، «تغییر ساختار آزمون ها به سمت سنجش تکوینی-تحلیلی» و «انعطاف پذیری محیط فیزیکی و روانی کلاس» بالاترین ضریب همبستگی را با تقویت ابعاد تفکر انتقادی (تحلیل، ارزیابی، استدلال، استنتاج و خودتنظیمی) در دانش آموزان ابتدایی دارند. چالش های ساختاری نظیر تمرکز مفرط بر متون حجیم درسی، فقر مهارتی معلمان در حوزه های فراشناختی و ساختار کنکورزده آموزش و پرورش از موانع اصلی این فرایند محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، ابتدایی ، مدرسه ، روش تدریس ، برنامه درسی ، تفکر فراشناختی.