نقش فعالیت های ورزشی در ارتقای عزت نفس و تاب آوری روانی دانش آموزان: مروری بر پیامدهای تحصیلی در شرایط بحرانی

زمینه و هدف: عزت نفس و تاب آوری روانی از مهم ترین سازه های روان شناختی مرتبط با سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان به شمار می روند؛ سازه هایی که در شرایط بحرانی نظیر جنگ، بلایای طبیعی یا همه گیری ها به طور ویژه در معرض آسیب قرار می گیرند. در این میان، فعالیت های ورزشی به عنوان راهبردی کم هزینه و در دسترس، توجه پژوهشگران حوزه روان شناسی تربیتی و سلامت روان مدرسه را به خود جلب کرده است. هدف از پژوهش حاضر، مرور نظام مند شواهد تجربی موجود درباره نقش فعالیت های ورزشی مدرسه محور در تقویت عزت نفس و تاب آوری روانی دانش آموزان و تبیین مکانیسم های زیربنایی این تاثیر بر پیشرفت تحصیلی، به ویژه در بستر شرایط بحرانی است.روش: در این مطالعه مروری روایتی، پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی و بین المللی با کلیدواژه های فعالیت بدنی، عزت نفس، تاب آوری روانی، پیشرفت تحصیلی و شرایط بحرانی جست وجو شد و فراتحلیل ها، مرورهای نظام مند و مطالعات تجربی اخیر منتشرشده در مجلات نمایه شده انتخاب و تحلیل شدند.یافته ها: شواهد حاصل از فراتحلیل های اخیر نشان می دهد فعالیت های ورزشی، به ویژه در قالب مداخلات ساختاریافته و مدرسه محور، اثر مثبت و معناداری (هرچند با اندازه اثر کوچک تا متوسط) بر عزت نفس، خودپنداره و تاب آوری روانی کودکان و نوجوانان دارد. این اثر عمدتا از طریق مکانیسم های روان شناختی (خودکارآمدی و نیازهای بنیادین روان شناختی)، اجتماعی (حمایت خانوادگی و اجتماعی) و زیستی تبیین می شود و در نهایت، از طریق تقویت این سازه های واسطه ای، به بهبود عملکرد تحصیلی می انجامد. در شرایط بحرانی، فعالیت های ورزشی و بازی های حرکتی، به ویژه در قالب برنامه های حمایت روانی- اجتماعی مدرسه محور، نقش محافظتی معناداری در برابر آسیب های روانی ناشی از استرس و تنش مزمن ایفا می کنند.نتیجه گیری: با توجه به شواهد به دست آمده، گنجاندن برنامه های فعالیت بدنی ساختاریافته در نظام آموزشی مدارس، به ویژه در قالب مداخلات حمایت روانی-اجتماعی هدفمند در شرایط بحرانی، می تواند راهبردی موثر و کم هزینه برای ارتقای عزت نفس، تاب آوری روانی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان باشد.

کلیدواژه ها:

فعالیت ورزشی ، عزت نفس ، تاب آوری روانی ، پیشرفت تحصیلی ، شرایط بحرانی ، دانش آموزان.