کاربرد هوش مصنوعی در اجرای سند تحول بنیادین و نوآوری آموزشی

نظام آموزش و پرورش ایران با ابلاغ «سند تحول بنیادین»، چشم اندازی جامع برای گذار از آموزش حافظه محور به «تربیت تمام ساحتی» بر اساس مبانی اسلامی ترسیم کرده است. با این حال، فاصله ی معناداری میان اهداف این سند و واقعیت های اجرایی مدارس وجود دارد. از سوی دیگر، ظهور شتابان «هوش مصنوعی» (AI) به عنوان یک فناوری دگرگون کننده، فرصتی بی سابقه برای پر کردن این شکاف و تحقق نوآوری آموزشی ایجاد کرده است. هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی ظرفیت های هوش مصنوعی در اجرای سند تحول بنیادین و ارائه ی چارچوبی برای هم افزایی این فناوری با ارزش های تربیتی اسلامی است.روش این پژوهش از نوع مروری است. یافته ها نشان داد که یافته ها: مرور ادبیات نشان داد که هوش مصنوعی پتانسیل بالایی برای شخصی سازی آموزش و تحقق «توجه به تفاوت های فردی» دارد. یافته ها سه محور اصلی را آشکار ساختند: اول، تدوین مدلی تحت عنوان «هوش مصنوعی ارزش محور» که در آن فناوری در خدمت ساحت های شش گانه ی تربیت (به ویژه ساحت های اعتقادی و اخلاقی) قرار می گیرد. دوم، بازتعریف نقش معلم از «انتقال دهنده ی دانش» به «تسهیل گر و مربی هوشمند» که با تقویت تعاملات انسانی همراه است. سوم، امکان پذیری گذار از «ارزشیابی نمره محور» به «ارزشیابی فرآیندی و توصیفی» از طریق تحلیل های کلان داده ی هوشمند. همچنین، چالش های مهمی نظیر خطر سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و نیاز مبرم به بومی سازی محتوا برای حفظ هویت فرهنگی-دینی شناسایی شد. هوش مصنوعی نه یک تهدید برای نقش معلم، بلکه ابزاری قدرتمند برای توانمندسازی او و تحقق آرمان های سند تحول بنیادین است. موفقیت در این مسیر، منوط به «بومی سازی الگوریتم ها»، «توانمندسازی دیجیتال معلمان» و ایجاد «نظارت اخلاقی دقیق» است. پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی با توسعه ی زیرساخت های هوشمند بومی و بازنگری در قوانین ارزشیابی، بستری را فراهم آورند که در آن فناوری در خدمت تعالی انسانی و تربیت اسلامی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ، نوآوری آموزشی ، تربیت تمام ساحتی ، ارزشیابی فرآیندی ، بومی سازی فناوری