بررسی تاثیر تحلیل متون روایی بر تقویت مهارت های استدلال و پرسشگری دانش آموزان

این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی - تحلیلی، به واکاوی تاثیر تحلیل متون روایی بر تقویت مهارت های استدلال و پرسش گری دانش آموزان می پردازد. متون روایی به عنوان یکی از غنی ترین و در دسترس ترین انواع متون، با ساختار علت ومعلولی، شخصیت پردازی، کشمکش های درونی و بیرونی و پایان بندی های باز، بستری منحصربه فرد برای پرورش تفکر انتقادی، استدلال ورزی و توانایی پرسش گری فراهم می آورند. با این حال، رویکردهای سنتی آموزش خواندن که عمدتا بر درک سطحی و حفظ اطلاعات متمرکز هستند، از این ظرفیت های بی نظیر متون روایی برای پرورش مهارت های تفکر سطوح بالا غافل مانده اند. در این میان، رویکردهای نوین آموزشی نظیر راهبرد «رابطه پرسش-پاسخ» و تکنیک های مبتنی بر پرسش گری دیالکتیکی، با هدایت دانش آموزان در تشخیص سطوح مختلف پرسش ها، تحلیل دیدگاه های متعدد شخصیت ها، ارزیابی شواهد درون متنی و استدلال درباره ی پیامدهای اخلاقی و اجتماعی روایت ها، شکاف میان «خواندن منفعل» و «خواندن فعال و نقادانه» را پر می کنند. نتایج نشان داد که تحلیل متون روایی، فراتر از یک راهبرد درک مطلب، به عنوان «فضایی برای پرورش ذهن نقاد و پرسش گر» عمل می کند که با فراهم آوردن فرصت هایی برای کاوش در لایه های معنا، شناخت دیدگاه های متعدد و بازاندیشی در مفروضات، بستری برای پرورش تفکر استدلالی و توانایی پرسش گری موثر در دانش آموزان فراهم می آورد. این مطالعه در نهایت استدلال می کند که ادغام هدفمند تحلیل متون روایی با رویکردهای پرسش گری و استدلال محور در برنامه های درسی، مستلزم گذار از رویکردهای سنتی و معلم محور به سمت مدل های یادگیری فعال و مشارکتی است که در آن، دانش آموز به عنوان «پژوهشگری نقاد»، به کاوش در لایه های پنهان روایت ها، پرسش گری درباره ی مفروضات و استدلال ورزی درباره ی پیامدهای اخلاقی و اجتماعی آن ها می پردازد. بنابراین، توانمندسازی معلمان در زمینه به کارگیری راهبردهای پرسش گری تحلیلی و طراحی فعالیت های استدلال محور مبتنی بر متون روایی، نه یک انتخاب روش شناختی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای ارتقای کیفیت یادگیری و پرورش شهروندانی نقاد، پرسش گر و استدلال ورز در عصر اطلاعات محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل متون روایی ، مهارت های استدلال ، پرسش گری ، تفکر انتقادی ، خواندن انتقادی