سنجش سطح شایستگی های دیجیتال و هوش مصنوعی معلمان و رابطه آن با کیفیت تدریس هوشمند

پژوهش حاضر با هدف سنجش سطح شایستگی های دیجیتال و هوش مصنوعی معلمان و بررسی رابطه آن با کیفیت تدریس هوشمند انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–همبستگی از نوع مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری را معلمان دوره متوسطه تشکیل دادند و ۴۵۰ نفر با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با سه پرسش نامه مبتنی بر چارچوب DigCompEdu (Redecker, ۲۰۱۷)، مدل سواد هوش مصنوعی Ng و همکاران (۲۰۲۱) و مدل کیفیت تدریس هوشمند Chen و همکاران (۲۰۲۰) گردآوری شد. روایی محتوایی با CVR و CVI، روایی سازه با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تایید شد. تحلیل داده ها در دو سطح توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، MANOVA و SEM) با نرم افزارهای SPSS و SmartPLS انجام گرفت.یافته ها نشان داد میانگین شایستگی دیجیتال معلمان (۴۲/۳ از ۵) در سطح نسبتا مطلوب و میانگین شایستگی هوش مصنوعی آنان (۲/۹۸ از ۵) در سطح متوسط قرار دارد. در شایستگی دیجیتال، بالاترین سطح به ابعاد «اطلاعات و داده» و «ارتباط و همکاری» و پایین ترین سطح به «ایمنی» و «حل مسئله» تعلق داشت. در شایستگی هوش مصنوعی، بالاترین سطح به «دانش مفهومی» و پایین ترین سطح به «مهارت کاربرد» و «اخلاق و مسئولیت پذیری» مربوط بود. بین شایستگی دیجیتال (r = ۵۶/۰) و شایستگی هوش مصنوعی (r = ۴۸/۰) با کیفیت تدریس هوشمند رابطه مثبت، متوسط و معنادار مشاهده شد (p < ۰۱/۰).نتایج رگرسیون و مدل یابی معادلات ساختاری نشان داد ترکیب دو متغیر، ۴۲٪ از واریانس کیفیت تدریس هوشمند را تبیین می کند و شایستگی هوش مصنوعی، سهم منحصربه فرد ۱۱٪ فراتر از شایستگی دیجیتال دارد. قوی ترین پیش بینی کننده ها به ترتیب «ایجاد محتوای دیجیتال»، «مهارت کاربرد هوش مصنوعی»، «حل مسئله» و «نگرش و ارزیابی انتقادی» بودند. مدل مفهومی از برازش مطلوب برخوردار بود (χ²/df = ۱۴/۲, RMSEA = ۰۵۶/۰, CFI = ۹۴/۰). نتیجه گیری کلی آن است که ارتقای هم زمان شایستگی های دیجیتال و هوش مصنوعی معلمان، مسیری راهبردی برای بهبود کیفیت تدریس هوشمند است و برنامه های توسعه حرفه ای باید بر سطوح عملی، حل مسئله و اخلاقی این شایستگی ها تمرکز کنند.

کلیدواژه ها:

شایستگی دیجیتال ، شایستگی هوش مصنوعی ، کیفیت تدریس هوشمند ، توسعه حرفه ای معلمان ، مدل یابی معادلات ساختاری ، یادگیری هوشمند.