نقش هوش مصنوعی در طراحی محتوای آموزشی خلاقانه توسط معلمان

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هوش مصنوعی در طراحی محتوای آموزشی خلاقانه توسط معلمان انجام شد. این پژوهش از منظر هدف بنیادی–کاربردی و از منظر ماهیت داده ها کیفی، با پارادایم تفسیری–ساخت گرایانه و طرح تحلیل محتوای کیفی استقرایی بود. جامعه آماری شامل معلمان دوره های ابتدایی و متوسطه با حداقل سه سال سابقه تدریس و تجربه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد، و متخصصان حوزه برنامه درسی و فناوری آموزشی بود. نمونه گیری به صورت هدفمند و از نوع نظری انجام شد و داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق، تحلیل اسناد و مصنوعات آموزشی، و یادداشت های میدانی گردآوری شد. تحلیل داده ها بر پایه تحلیل محتوای کیفی استقرایی در شش مرحله و با استفاده از نرم افزار MAXQDA انجام شد. اعتبار یافته ها از طریق چهار معیار لینکلن و گوبا (اعتبار، انتقال پذیری، اتکاپذیری و تاییدپذیری) و مثلث سازی منابع تضمین شد. یافته ها نشان داد که هوش مصنوعی از شش قابلیت اصلی — ایده پردازی، تنوع بخشی، شخصی سازی، بازطراحی سریع، ترجمه بین رسانه ای و ارزیابی تحلیلی — در طراحی محتوای خلاقانه برخوردار است. تاثیر هوش مصنوعی بر خلاقیت معلمان تحت تاثیر چهار عامل میانجی (سواد هوش مصنوعی، عاملیت معلم، نگرش به فناوری و حمایت بافتی) قرار دارد. فرصت ها شامل صرفه جویی در زمان، افزایش تنوع، شخصی سازی یادگیری، دسترسی به منابع جدید، کاهش بار شناختی و افزایش خودکارآمدی خلاقانه بود؛ چالش ها شامل سطحی شدن محتوا، کاهش عاملیت معلم، نگرانی های اخلاقی، شکاف دیجیتال و وابستگی بیش ازحد بود. در نهایت، الگوی مفهومی پنج مرحله ای چرخه ای شامل هدف گذاری تربیتی، هم اندیشی با هوش مصنوعی، انتخاب و بازآفرینی انتقادی، اجرا و مشاهده، و بازخورد و بازطراحی ارائه شد. نتیجه اصلی آن است که هوش مصنوعی به تنهایی خلاقیت نمی آفریند، بلکه به عنوان تقویت کننده ای عمل می کند که در صورت وجود عاملیت معلم و حمایت بافتی، خلاقیت را در طراحی محتوا گسترش می دهد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، خلاقیت معلم ، طراحی محتوای آموزشی ، خلاقیت توزیع شده ، سواد هوش مصنوعی ، توسعه حرفه ای معلمان