تاثیر هوش مصنوعی بر کاهش بار کاری و افزایش بهره وری معلمان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر به کارگیری هوش مصنوعی بر کاهش بار کاری و افزایش بهره وری معلمان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ انجام شد؛ ضرورت این پژوهش از آنجا ناشی می شود که معلمان امروز با گستردگی بی سابقه وظایف آموزشی، اداری، ارزیابانه و ارتباطی مواجه اند و بخش عمده ای از زمان آنان صرف وظایفی می شود که مستقیما با یادگیری دانش آموزان مرتبط نیست، در حالی که فناوری های هوش مصنوعی با سرعتی شتابان وارد عرصه آموزش شده اند. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده ها ترکیبی (کمی-کیفی) با طرح تبیینی-متوالی بود؛ بخش کمی با طرح شبه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و بخش کیفی با مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد. جامعه آماری شامل معلمان دوره متوسطه دوم شهر تهران بود و نمونه ای ۴۰۰ نفری با نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. گروه آزمایش به مدت ۱۲ هفته در معرض مداخله استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در چهار حوزه تولید محتوا، ارزشیابی خودکار، تحلیل یادگیری و امور اداری-ارتباطی قرار گرفت. داده های کمی با تحلیل کوواریانس چندمتغیره و مدل سازی معادلات ساختاری و داده های کیفی با تحلیل مضمون شش مرحله ای تحلیل شدند و در نهایت در قالب یک ماتریس تلفیقی تفسیر گردیدند. یافته ها نشان داد که بار کاری معلمان عمدتا در ابعاد اداری-ارتباطی و ارزیابانه متمرکز است و هوش مصنوعی بیشترین تاثیر را بر کاهش همین دو بعد داشته است؛ کاهش بار کاری به طور معناداری به افزایش زمان تدریس موثر، بهبود کیفیت بازخورد، افزایش تحقق اهداف یادگیری، افزایش مشارکت در توسعه حرفه ای و افزایش رضایت شغلی معلمان منجر شد. همچنین، سواد دیجیتال، نگرش مثبت و حمایت سازمانی نقش تعدیل کننده معناداری در میزان بهره مندی معلمان از هوش مصنوعی ایفا کردند. بر اساس تلفیق یافته ها، الگویی پنج مرحله ای شامل آگاهی و پذیرش، آموزش مهارت های پایه، ادغام هدفمند، پشتیبانی مستمر و ارزیابی مستمر ارائه شد. نتیجه گیری نهایی آن است که هوش مصنوعی در صورت به کارگیری آگاهانه و هدفمند می تواند به عنوان توانمندساز معلم عمل کند و به کاهش بار کاری و افزایش بهره وری منجر شود، مشروط بر آنکه سرمایه گذاری در توسعه حرفه ای، زیرساخت فناوری و حمایت سازمانی تضمین گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، بار کاری معلم ، بهره وری معلم ، توسعه حرفه ای ، سواد دیجیتال ، آموزش متوسطه