بررسی رابطه بین نگرش معلمان به اخلاق هوش مصنوعی و تمایل آنها به استفاده از سیستم های نمره دهی خودکار

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین نگرش معلمان به اخلاق هوش مصنوعی و تمایل آن ها به استفاده از سیستم های نمره دهی خودکار انجام شد. در دنیای امروز، هوش مصنوعی به یکی از ارکان تحول آفرین در نظام های آموزشی تبدیل شده و سیستم های نمره دهی خودکار به عنوان یکی از کاربردهای کلیدی آن، می توانند فرایند ارزشیابی را سریع تر و کارآمدتر کنند. با این حال، پذیرش این فناوری ها به شدت وابسته به نگرش معلمان به عنوان کنشگران اصلی ارزشیابی است. از این رو، بررسی ابعاد اخلاقی هوش مصنوعی (عدالت، شفافیت، حریم خصوصی، مسئولیت پذیری و عدم سوگیری) و رابطه آن با تمایل معلمان به استفاده از این سیستم ها، ضرورتی علمی و کاربردی محسوب می شود (Holmes et al., ۲۰۲۲; Zhang, ۲۰۲۳).این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل کلیه معلمان دوره متوسطه در شهرهای منتخب ایران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۴۲۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه نگرش به اخلاق هوش مصنوعی (۲۵ گویه در پنج بعد) و پرسشنامه تمایل به استفاده از سیستم های نمره دهی خودکار (۱۵ گویه در سه مولفه) بود که روایی محتوایی و سازه آن ها با CVR، CVI و تحلیل عاملی تاییدی و پایایی آن ها با آلفای کرونباخ (بالای ۷/۰) تایید شد. تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و آمار استنباطی (همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، t مستقل، ANOVA و رگرسیون تعدیل شده با PROCESS) در نرم افزارهای SPSS ۲۷ و AMOS ۲۶ انجام شد (Field, ۲۰۲۴; Hayes, ۲۰۲۲).یافته ها نشان داد که نگرش معلمان به اخلاق هوش مصنوعی در سطح نسبتا مطلوب (میانگین ۳/۴۲ از ۵) و تمایل آن ها به استفاده از سیستم های نمره دهی خودکار در سطح متوسط به بالا (میانگین ۳/۳۱ از ۵) قرار دارد. بین نگرش اخلاقی و تمایل به استفاده، رابطه مثبت، متوسط و معنادار وجود داشت (۵۸/۰r = ، p < ۰/۰۰۱). در میان ابعاد پنج گانه، عدالت (۳۴/۰β =) و شفافیت (۲۸/۰β =) قوی ترین پیش بین ها بودند و حریم خصوصی (۱۶/۰β = -) اثر منفی معناداری بر تمایل به استفاده داشت. مدل رگرسیون ۵/۳۸ درصد از واریانس تمایل به استفاده را تبیین کرد. همچنین، متغیرهای سابقه تدریس، سطح تحصیلات و آموزش فناوری، بر نگرش اخلاقی و تمایل به استفاده تاثیر معناداری داشتند (Nguyen et al., ۲۰۲۳; Novelli et al., ۲۰۲۳). بر اساس این یافته ها، تقویت ابعاد عدالت و شفافیت، ساده سازی فناوری، ارائه آموزش های ضمن خدمت و حفاظت از داده های دانش آموزان به عنوان راهکارهای عملی برای افزایش پذیرش اخلاقی سیستم های نمره دهی خودکار پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

اخلاق هوش مصنوعی ، سیستم های نمره دهی خودکار ، نگرش معلمان ، پذیرش فناوری ، ارزشیابی آموزشی.