تحلیل مفهومی تعلیم و تربیت در منابع اسلامی و نقش آن در نظام آموزشی

هدف پژوهش حاضر، تحلیل مفهوم تعلیم و تربیت در متون اسلامی و تبیین جایگاه و نقش آن در نظام آموزشی است. این پژوهش با روش اسنادی‑کتابخانه ای و رویکرد توصیفی‑تحلیلی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که در منابع اسلامی، تعلیم و تربیت دو روند درهم تنیده با غایت «تزکیه» و «تقرب به خداوند» می باشند. مفهوم «ادب» به عنوان شاخصه انسان مودب، جامع بایدها و نبایدهای شرعی در ابعاد فردی، اجتماعی و عبادی است. روش های تربیت انسان مودب به دو دسته «دگرپرورانه» (آگاهی بخشی، معرفی الگو، موعظه، تشویق و تنبیه) و «خودپرورانه» (معاشرت مودبان، تمرین و تکرار، مبارزه با هوای نفس، استغفار، دعا و مراقبه) تقسیم می شود. نقش تعلیم و تربیت اسلامی در نظام آموزشی، ایجاد تحول بنیادین در اهداف، محتوای برنامه درسی و روش های یاددهی‑یادگیری بر اساس جهان بینی توحیدی و جلوگیری از فروکاهش تربیت به آموزش مهارت های صرفا مادی است. همچنین تاکید می شود که نظام آموزشی بدون توجه به ساحت های شش گانه تربیت (عبادی، اخالقی، علمی، هنری، اقتصادی و زیستی) نمی تواند انسان تراز اسلامی را پرورش دهد.

کلیدواژه ها:

تعلیم و تربیت اسلامی ، تحلیل مفهومی ، انسان مودب ، نظام آموزشی ، منابع اسلامی ، تزکیه