کلاس درس به مثابه فضای کشف؛ رویکردی نو به آموزش ابتدایی

مفهوم «کلاس درس به مثابه فضای کشف» بیانگر گذار از پارادایم انتقالی به پارادایم یادگیری فعال، پرسش محور و تجربه محور در آموزش ابتدایی است. کلاس درس در این چارچوب، صرفا محلی برای انتقال سازمان یافته اطلاعات از معلم به دانش آموز نیست، بلکه محیطی است که در آن کودک از طریق پرسشگری، مشاهده، تجربه، کاوش، گفت وگو، حل مسئله، آزمون فرضیه و تعامل با همسالان، در فرایند ساخت دانش مشارکت فعال دارد. این مقاله مروری با هدف تحلیل مفهوم «کلاس درس به مثابه فضای کشف» و بررسی الزامات آموزشی، تربیتی و حرفه ای این رویکرد در آموزش ابتدایی تدوین شده است. روش مطالعه مرور نظام مند ادبیات پژوهشی با جستجو در پایگاه های داده معتبر داخلی و خارجی و با تمرکز بر مطالعات منتشرشده در بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ انجام شد. یافته ها نشان می دهد که مطالعات تجربی متعدد اثربخشی رویکردهای مبتنی بر کشف را بر مهارت های تفکر انتقادی، حل مسئله، خلاقیت، نگرش علمی و نتایج یادگیری دانش آموزان دوره ابتدایی تایید کرده اند. با این حال، شواهد پژوهشی حاکی از آن است که یادگیری اکتشافی زمانی اثربخش تر است که با راهنمایی و داربست سازی مناسب آموزشی همراه باشد؛ رویکردهای هدایت نشده نه تنها برتری ندارند، بلکه با ساختار شناختی یادگیرندگان مبتدی ناسازگارند. بر این اساس، «فضای کشف» نه به معنای رهاسازی کودک بدون حمایت، بلکه به معنای خلق محیطی طراحی شده است که در آن معلم نقش تسهیل گر، پرسشگر و فراهم کننده داربست های شناختی را ایفا می کند. این مقاله با تحلیل نظری و تلفیق یافته های پژوهشی، چارچوبی مفهومی برای بازتعریف کلاس درس ابتدایی به مثابه فضای کشف ارائه می دهد که در آن روش تدریس، محیط یادگیری، نقش معلم، عاملیت دانش آموز و ارزشیابی در یک منظومه واحد مورد بازاندیشی قرار می گیرند.

کلیدواژه ها:

کلاس درس به مثابه فضای کشف ، یادگیری اکتشافی ، یادگیری مبتنی بر پرسش ، آموزش ابتدایی ، داربست سازی شناختی ، عاملیت یادگیرنده