نقش برنامه درسی پنهان مبتنی بر هوش مصنوعی در شکل گیری باورها، انگیزش و سلامت روان دانش آموزان

گسترش سریع فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، ماهیت یادگیری، تعاملات آموزشی و شیوه های انتقال دانش را دگرگون کرده است. در کنار برنامه درسی رسمی که اهداف، محتوا و روش های آموزشی را مشخص می کند، نوعی برنامه درسی پنهان نیز از طریق طراحی الگوریتم ها، نحوه ارائه محتوا، شیوه بازخورددهی، اولویت بندی اطلاعات و تعامل دانش آموز با سامانه های هوشمند شکل می گیرد که می تواند نگرش ها، ارزش ها، باورها و رفتارهای یادگیرندگان را تحت تاثیر قرار دهد. این برنامه درسی پنهان مبتنی بر هوش مصنوعی، بدون آنکه در اسناد آموزشی تصریح شود، بر انگیزش تحصیلی، احساس خودکارآمدی، عدالت ادراک شده، استقلال یادگیری و حتی سلامت روان دانش آموزان اثر می گذارد. پژوهش حاضر با رویکرد مروری و از طریق بررسی و تحلیل مطالعات فارسی و بین المللی منتشرشده در سال های اخیر، به تبیین ابعاد مختلف این پدیده می پردازد. یافته های مرور نشان می دهد که هرچند بهره گیری از سامانه های هوشمند می تواند موجب شخصی سازی آموزش، افزایش انگیزش و بهبود دسترسی به منابع آموزشی شود، اما در صورت فقدان نظارت تربیتی، احتمال تقویت سوگیری های الگوریتمی، کاهش تعاملات انسانی، وابستگی شناختی، تضعیف تفکر انتقادی و افزایش فشارهای روان شناختی نیز وجود دارد. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، معلمان و طراحان فناوری های آموزشی، علاوه بر توجه به کارکردهای آموزشی هوش مصنوعی، پیامدهای تربیتی و روان شناختی برنامه درسی پنهان را نیز در طراحی و اجرای محیط های یادگیری مدنظر قرار دهند.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی پنهان ، هوش مصنوعی ، سلامت روان ، انگیزش تحصیلی ، باورهای آموزشی ، دانش آموزان.