نقش نظام مشاوره مدرسه در پیشگیری از رفتارهای پر خطر در دوره نوجوانی

رفتارهای پرخطر در دوره نوجوانی یکی از چالش های اساسی سلامت عمومی است که نه تنها سلامت فردی، بلکه سرمایه های اجتماعی را تهدید می کند. مدرسه به عنوان یکی از مهم ترین محیط های رشد، نقشی کلیدی در پیشگیری از این آسیب ها دارد. هدف از پژوهش حاضر، تحلیل نقش نظام مشاوره مدرسه در پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان با رویکردی نظام مند و مبتنی بر شواهد است. این مطالعه با استفاده از استراتژی مرور نظام مند (Systematic Review) و بر اساس پروتکل PRISMA انجام شد. جست وجوی منابع در پایگاه های داده معتبر بین المللی و داخلی (۲۰۱۶-۲۰۲۶) صورت گرفت. معیارهای ورود شامل مداخلات مدرسه محور، رویکردهای پیشگیرانه و مدل های ارجاع بود. تحلیل محتوای داده ها منجر به استخراج مولفه های اصلی پیشگیری شد.نتایج نشان داد که مدل های «سامانه چندسطحی حمایت» (MTSS) و برنامه های «یادگیری اجتماعی-هیجانی» (SEL)، موثرترین چارچوب های پیشگیری هستند. «تعلق مدرسه ای» به عنوان یک سپر حفاظتی جهانی، نقش حیاتی در کاهش رفتارهای پرخطر ایفا می کند. یافته ها حاکی از آن است که نظام ارجاع ساختاریافته و غربالگری زودهنگام، حلقه های مفقوده ای هستند که کارآمدی مداخلات را در مدارس با چالش مواجه کرده اند. چالش های ساختاری نظیر کمبود مشاور متخصص و تمرکز بیش از حد بر امور اداری، از جمله موانع اصلی تحقق پیشگیری پایدار در نظام آموزشی ایران شناسایی شدند.نظام مشاوره مدرسه باید از رویکرد «واکنشی» به سمت «پیشگیری سیستمی و داده محور» حرکت کند. تحقق این امر مستلزم بازنگری در شرح وظایف مشاوران، ارتقای سواد سلامت روان معلمان و تقویت همکاری های بین بخشی میان مدرسه و مراکز تخصصی سلامت روان است. پیشگیری از رفتارهای پرخطر در نوجوانی، مستلزم نگاهی کل نگر است که در آن «مدرسه» به عنوان یک اکوسیستم امن و حامی بازتعریف شود.

کلیدواژه ها:

مشاوره مدرسه ، رفتارهای پرخطر ، نوجوانی ، پیشگیری مدرسه محور ، سلامت روان ، تعلق مدرسه ای ، مداخله چندسطحی (MTSS).