انفاق؛ پلی میان تهذیب فردی و اصلاح اجتماعی

پژوهش حاضر با عنوان «انفاق در قرآن کریم: شرایط، گونه ها و کارکردها» با هدف تبیین جایگاه و نقش انفاق در منظومه فکری قرآن و ارائه تحلیلی نظام مند از ابعاد گوناگون آن انجام شده است. این تحقیق با رویکرد تفسیری–موضوعی و با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی آیات مرتبط با انفاق پرداخته و کوشیده است تصویری جامع از این مفهوم ارائه دهد. در گام نخست، مفهوم شناسی انفاق با توجه به ریشه های لغوی و کاربردهای قرآنی آن صورت گرفته و روشن شده است که انفاق در قرآن صرفا به اعطای مالی محدود نمی شود، بلکه ابعاد معنوی، اخلاقی و اجتماعی را نیز دربرمی گیرد. در ادامه، شرایط انفاق مقبول در دو دسته شرایط فاعلی و شرایط فعلی تحلیل شده و عواملی همچون ایمان، اخلاص نیت، پرهیز از ریا و منت، مال حلال، طیب بودن اموال و تکریم گیرنده به عنوان معیارهای اساسی قبولی انفاق معرفی گردیده است. سپس گونه های انفاق از حیث ماهیت، حکم شرعی و هدف مورد بررسی قرار گرفته و تنوع و پویایی این آموزه قرآنی تبیین شده است. در بخش پایانی، کارکردهای انفاق در دو حوزه اخروی و دنیوی تحلیل گردیده؛ به گونه ای که کارکردهای اخروی شامل آمرزش الهی، پاداش مضاعف و رضوان خداوند، و کارکردهای دنیوی شامل تزکیه نفس، تقویت همبستگی اجتماعی، فقرزدایی، گردش سالم ثروت و تحقق عدالت اقتصادی معرفی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که انفاق در منطق قرآن، نه یک رفتار فردی مقطعی، بلکه نظامی جامع و هدفمند برای تحقق حیات طیبه فردی و پایداری جامعه ایمانی است.

کلیدواژه ها:

انفاق ، قرآن کریم ، شرایط انفاق ، گونه های انفاق ، کارکردهای انفاق ، عدالت اجتماعی.