بازتعریف مفهوم سرمایه اجتماعی در جامعه شناسی نظری و میدانی: مطالعه موردی همدان و الگوی همزیستی قومی، دینی و مذهبی

امروزه در کنار سرمایه های انسانی و اقتصادی، سرمایه دیگری به نام «سرمایه اجتماعی» (Social Capital) نیز مورد توجه جدی قرار گرفته است. سرمایه اجتماعی که می توان آن را بعد معنوی یک جامعه دانست، میراثی تاریخی است که با تشویق افراد به «همکاری» و «مشارکت» در تعاملات اجتماعی، قادر است حل مسائل و معضلات اجتماعی را تسهیل نموده و حرکت به سمت رشد و توسعه همه جانبه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را امکان پذیر سازد.در واقع، سرمایه اجتماعی را می توان بخشی از ثروت ملی به حساب آورد که بستر مناسبی برای بهره برداری از سرمایه انسانی و فیزیکی فراهم می کند. بدون سرمایه اجتماعی، هیچ جامعه ای نمی تواند به توسعه پایدار دست یابد. تجربه نشان داده است که بسیاری از گروه ها و سازمان ها با تکیه بر سرمایه انسانی و اجتماعی توانسته اند به موفقیت های چشمگیری دست یابند، حال آنکه فقدان سرمایه اجتماعی، انجام هرگونه اقدام مفید و هدفمند را با مشکل مواجه می سازد.سرمایه اجتماعی علاوه بر آثار کلان اجتماعی، به زندگی فردی نیز معنا و غنا می بخشد و کیفیت زندگی را بهبود می بخشد. به طور کلی می توان گفت هر چه سرمایه اجتماعی در جامعه ای بیشتر باشد، آن جامعه از رفاه و شکوفایی بیشتری برخوردار خواهد بود.برخی از مهم ترین مولفه های سرمایه اجتماعی که گاه از آنها به عنوان ارزش های اجتماعی نیز یاد می شود، عبارتند از: اعتماد، صداقت، همدلی، همبستگی، فداکاری و مشارکت پذیری. این ارزش ها از طریق فرآیندهای اجتماعی مانند آموزش، تبادل اطلاعات، هنجارهای شبکه های اجتماعی و مشارکت های مردمی در نهادهای مختلفی مانند مساجد، مدارس، انجمن ها و حتی در روابط همسایگی و خانوادگی شکل می گیرند و تقویت می شوند.در ادامه این مقاله، با استفاده از روش اسنادی و کتابخانه ای، به بررسی زمینه های تاریخی مفهوم سرمایه اجتماعی، تبیین مبانی نظری آن، تحلیل ابعاد و مولفه های مختلف و همچنین مطالعه آثار و پیامدهای سرمایه اجتماعی در همدان پرداخته خواهد شد.

کلیدواژه ها:

سرمایه ، سرمایه اجتماعی ، همبستگی ، ساختار