بررسی عوامل اجتماعی و روان شناختی موثر بر افکار و رفتارهای خودکشی در جوانان شهرستان دلفان و نقش دسترسی به مواد سمی (سیانور) طی سال های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۵

زمینه و هدف: خودکشی در میان جوانان به عنوان یکی از چالش های جدی سلامت روان و آسیب های اجتماعی در ایران مطرح است. شهرستان دلفان در استان لرستان، با ساختار عشیره ای و زمینه های اقتصادی-اجتماعی خاص، یکی از مناطق با معضل خودکشی در میان جوانان شناخته می شود. هدف این پژوهش، بررسی عوامل اجتماعی و روان شناختی موثر بر افکار و رفتارهای خودکشی در جوانان این شهرستان و نقش دسترسی به مواد سمی (به ویژه سیانور) در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۵ است.روش شناسی: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه زمینه ای انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۲۵ نفر از جوانان ۱۵ تا ۳۵ ساله شهرستان دلفان بودند که سابقه اقدام به خودکشی داشته یا افکار خودکشی را تجربه کرده بودند. نمونه گیری به صورت هدفمند و گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند.یافته ها: تحلیل مصاحبه ها به شناسایی پنج مقوله اصلی انجامید: ۱) آسیب های روان شناختی زمینه ساز (افسردگی، احساس پوچی و درماندگی)؛ ۲) تعارضات خانوادگی و فشار هنجارهای سنتی (ازدواج اجباری، مداخلات خانواده، فشار آبرو و حیثیت)؛ ۳) فشارهای اقتصادی و معیشتی (بیکاری، فقر و ناامیدی از آینده شغلی)؛ ۴) شکاف نسلی و تعارض ارزش های سنتی و مدرن که به احساس بی گانگی و تنهایی عاطفی دامن می زند؛ و ۵) دسترسی آسان به مواد سمی (سیانور و سموم کشاورزی) که به عنوان عامل تسهیل کننده و افزایش دهنده رفتار آنی خودکشی عمل می کند. دسترسی به این مواد، به ویژه در مناطق روستایی، خطر اقدام خودکشی را به طور چشمگیری افزایش می دهد. نتیجه گیری: خودکشی در جوانان دلفان نه یک پدیده فردی، بلکه حاصل تعامل پیچیده عوامل روان شناختی، فشارهای اجتماعی و دسترسی به ابزارهای سمی است. این یافته ها بر ضرورت مداخلات فرهنگی-اجتماعی، بهبود دسترسی به خدمات سلامت روان، و اجرای سیاست های محدودکننده دسترسی به سموم خطرناک تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

خودکشی ، جوانان ، عوامل اجتماعی ، عوامل روان شناختی ، دسترسی به سیانور ، شهرستان دلفان