اقتصاد رفتاری و جامعه شناسی :بررسی تاثیر نابرابری ساختاری برتصمیم گیری های اقتصادی و الگو های مصرف در جوامع توسعه یافته

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر نابرابری ساختاری بر تصمیم گیری های اقتصادی و الگوهای مصرف در جوامع توسعه یافته و با تاکید بر سازوکارهای اجتماعی موثر بر شکل گیری رفتارهای اقتصادی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی بود. جامعه آماری پژوهش را دانشجویان تشکیل دادند و با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس، ۲۴۰ نفر برای مشارکت در مطالعه انتخاب شدند که پس از حذف پرسشنامه های ناقص، داده های ۲۲۸ نفر در تحلیل نهایی مورد استفاده قرار گرفت. داده ها در سال ۲۰۲۶ از طریق سه ابزار شامل پرسشنامه ادراک نابرابری ساختاری، مقیاس تصمیم گیری اقتصادی و پرسشنامه الگوهای مصرف گردآوری شد. روایی محتوایی ابزارها با استفاده از نظر متخصصان حوزه اقتصاد، جامعه شناسی و علوم تربیتی بررسی و شاخص های روایی محتوایی در دامنه ۰/۸۲ تا ۰/۹۴ به دست آمد. همچنین، پایایی ابزارها بر اساس ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰/۸۷، ۰/۸۴ و ۰/۸۹ گزارش شد و ضرایب پایایی ترکیبی تمامی سازه ها بالاتر از ۰/۸۰ بود. تحلیل داده ها با استفاده از SPSS و SmartPLS انجام گرفت و در ارزیابی مدل اندازه گیری، بارهای عاملی، روایی همگرا و واگرا و پایایی سازه ها در سطح قابل قبولی قرار داشتند. نتایج مدل ساختاری نشان داد نابرابری ساختاری اثر منفی و معناداری بر کیفیت و عقلانیت تصمیم گیری های اقتصادی دارد (β=−۰/۴۶، p<۰/۰۰۱)؛ به گونه ای که افزایش ادراک نابرابری با کاهش تمایل به تصمیم گیری های بلندمدت، افزایش حساسیت به محدودیت منابع و تقویت تصمیم های اقتصادی کوتاه مدت همراه بود. همچنین، نابرابری ساختاری اثر مثبت و معناداری بر الگوهای مصرف نمایشی و جبرانی داشت (β=۰/۳۸، p<۰/۰۰۱)، در حالی که رابطه آن با مصرف برنامه ریزی شده و آینده نگر منفی و معنادار بود (β=−۰/۳۱، p<۰/۰۱). تصمیم گیری اقتصادی نیز به طور معناداری الگوهای مصرف را پیش بینی کرد (β=−۰/۴۲، p<۰/۰۰۱) و در رابطه میان نابرابری ساختاری و الگوهای مصرف نقش میانجی ایفا کرد؛ اثر غیرمستقیم برابر با ۰/۱۹ و معنادار بود. در مجموع، متغیرهای مدل توانستند ۳۴ درصد از واریانس تصمیم گیری اقتصادی و ۴۷ درصد از واریانس الگوهای مصرف را تبیین کنند. شاخص SRMR برابر با ۰/۰۶۷ و NFI برابر با ۰/۹۱ به دست آمد که نشان دهنده برازش قابل قبول مدل بود. یافته ها نشان می دهد نابرابری ساختاری صرفا پیامدی در سطح درآمد و دسترسی به منابع نیست، بلکه از طریق شکل دهی به ادراک فرصت ها، افق زمانی تصمیم گیری و راهبردهای سازگاری اقتصادی، رفتار مصرفی افراد را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. بنابراین، سیاست های کاهش نابرابری، افزایش دسترسی برابر به فرصت های اقتصادی و تقویت سواد مالی و توانایی تصمیم گیری بلندمدت می تواند در تعدیل پیامدهای اجتماعی و اقتصادی نابرابری و حرکت به سوی الگوهای مصرف پایدارتر موثر باشد.

کلیدواژه ها:

نابرابری ساختاری ، تصمیم گیری اقتصادی ، الگوهای مصرف ، اقتصاد رفتاری ، جامعه شناسی اقتصادی ، سواد مالی ، مصرف نمایشی