سیر دگردیسی زبان روایی از زمان کلاسیک تا رمان مدرن فارسی

رمان فارسی در سیر تحول خود، دگردیسی زبانی عمیقی را تجربه کرده است که بازتاب دهنده ی تحولات فکری، اجتماعی و فلسفی جامعه ی ایران است. این نوشتار به بررسی سیر تحول زبان روایی از رمان کلاسیک فارسی تا رمان مدرن می پردازد و می کوشد تا تفاوت های بنیادین این دو گفتمان روایی را در سطح واژگان، نحو، ساختار روایت و شیوه ی شخصیت پردازی واکاوی نماید. در رمان کلاسیک، زبانی شاعرانه، توصیفی و مبتنی بر سنت های ادبی کهن به کار می رفته که حول محور شخصیت های آرمانی، اخلاق گرایی آشکار و روایت های خطی شکل می گرفته است؛ اما رمان مدرن با بهره گیری از زبان ساده تر، جریان سیال ذهن، چندصدایی و کارکرد نشانه شناختی زبان، به بازنمایی پیچیدگی های جهان درون شخصیت ها، ابهام های وجودی و تناقض های زندگی معاصر پرداخته است. بررسی نمونه هایی از آثار کلاسیک و مدرن نشان می دهد که گذار از زبان شاعرانه به زبان دلالت گر و چندلایه، نه تنها تغییر در سبک، بلکه نشان دهنده ی تحول در نگاه رمان نویس به انسان، جامعه و خود زبان است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای انجام شده و می کوشد تا ضمن تبیین سیر این دگردیسی، نقش عواملی چون تحولات اجتماعی، آشنایی با فلسفه های جدید و تاثیرپذیری از ادبیات مدرن جهان را در شکل گیری این تحول زبانی بررسی کند. یافته ها حاکی از آن است که هر دوره از رمان نویسی، زبان مخصوص به خود را دارد و زبان روایی، همواره در حال شدن و تغییر با جهان بینی های نوین است.