بررسی اثر بخشی اجرای برنامه آموزش مبتنی بر هوش هیجانی بر کیفیت زندگی ، سلامت روان ، رفتار اجتماعی و عملکرد تربیت بدنی دانش آموزان ابتدایی شهرستان سقز

هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی اجرای برنامه آموزش مبتنی بر هوش هیجانی بر کیفیت زندگی، سلامت روان، رفتار اجتماعی و عملکرد تربیت بدنی دانش آموزان پسر دوره ابتدایی شهرستان سقز بود. با توجه به نقش محوری هوش هیجانی در موفقیت تحصیلی و سلامت روان کودکان، و همچنین ظرفیت بالای درس تربیت بدنی در پرورش مهارت های هیجانی-اجتماعی، این پژوهش در صدد پاسخ به این سوال برآمد که آیا یک برنامه مدون و هدفمند که مهارت های هوش هیجانی را در بستر فعالیت های بدنی تلفیق می کند، می تواند تاثیرات مثبت و پایدار بر ابعاد گوناگون سلامت و عملکرد دانش آموزان داشته باشد یا خیر. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه چهارم ابتدایی شهرستان سقز در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بودند که از میان آن ها ۶۰ نفر با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و گواه (۳۰ نفر) جایدهی شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ جلسه ۶۰ دقیقه ای، برنامه آموزش هوش هیجانی مبتنی بر مدل بار-آن را در بستر فعالیت های تربیت بدنی دریافت کرد. هر جلسه شامل سه بخش آشنایی نظری با مهارت هوش هیجانی، فعالیت عملی تربیت بدنی هدفمند، و بحث گروهی برای تثبیت یادگیری بود. گروه گواه در این مدت برنامه معمول تربیت بدنی مدرسه را دریافت کرد و هیچ مداخله اضافی نداشت. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه کیفیت زندگی مرتبط با سلامت کودکان (PedsQL) با ۲۳ گویه و چهار خرده مقیاس، پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ-۱۲) با دو مولفه، مقیاس رفتار اجتماعی کودکان با ۲۰ گویه در چهار زیرمقیاس، و آزمون عملی عملکرد تربیت بدنی محقق ساخته با چهار ایستگاه بود. روایی و پایایی تمام ابزارها در پژوهش های پیشین تایید شده و در پژوهش حاضر نیز مجددا مورد بررسی قرار گرفت. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و با بهره گیری از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شد. یافته ها نشان داد که برنامه آموزش مبتنی بر هوش هیجانی تاثیر معناداری بر افزایش کیفیت زندگی (F=۲۴/۲۷، P<۰/۰۰۱)، بهبود سلامت روان (F=۱۹/۶۸، P<۰/۰۰۱)، ارتقای رفتار اجتماعی مثبت (F=۳۱/۵۲، P<۰/۰۰۱) و بهبود عملکرد تربیت بدنی (F=۲۲/۸۱، P<۰/۰۰۱) دانش آموزان گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه داشت. اندازه اثر برنامه برای متغیرهای پژوهش در دامنه ۰/۴۷ تا ۰/۵۸ قرار داشت که نشان دهنده اثربخشی بالای مداخله است. بررسی خرده مقیاس ها نیز نشان داد که بیشترین تاثیر برنامه بر مولفه های همدلی و عملکرد عاطفی بوده است که با ماهیت آموزش هوش هیجانی همسو می باشد. برنامه آموزش هوش هیجانی در بستر تربیت بدنی به عنوان یک مداخله موثر، کم هزینه و عملی برای ارتقای ابعاد روانی-اجتماعی و جسمانی دانش آموزان دوره ابتدایی شناسایی شد. با توجه به وجود درس تربیت بدنی در برنامه درسی مدارس، این برنامه قابلیت اجرای آسان و تعمیم پذیری بالایی دارد. پیشنهاد می شود این برنامه در برنامه درسی تربیت بدنی مدارس شهرستان سقز و سایر مناطق کشور گنجانده شده و معلمان تربیت بدنی برای اجرای آن آموزش های لازم را دریافت کنند.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، کیفیت زندگی ، سلامت روان ، رفتار اجتماعی ، تربیت بدنی ، دانش آموزان ابتدایی ، شهرستان سقز