نقش طرحواره های ناسازگار اولیه در پیش بینی وابستگی به فضای مجازی با میانجیگری تنظیم هیجان و خودکنترلی در بین دانش آموزان متوسطه اول شهر بجنورد

دوران نوجوانی و به ویژه مقطع متوسطه اول، یکی از حساسترین دوره های تحولی است که با تحولات گسترده در ابعاد شناختی، هیجانی و اجتماعی همراه بوده و وابستگی به فضای مجازی به عنوان یکی از مهم ترین معضلات روانی-اجتماعی این دوره، پیامدهای جبران ناپذیری بر عملکرد تحصیلی، روابط بین فردی و سلامت روان نوجوانان بر جای گذاشته است. پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش طرحواره های ناسازگار اولیه در پیش بینی وابستگی به فضای مجازی با میانجی گری تنظیم هیجان و خودکنترلی در دانش آموزان متوسطه اول شهر بجنورد انجام شد. این مطالعه از نظر هدف بنیادی و از نظر روش گردآوری داده ها توصیفی-همبستگی از نوع مدل سازی معادلات ساختاری بود و جامعه آماری آن را دانش آموزان دختر و پسر پایه های هفتم، هشتم و نهم متوسطه اول شهر بجنورد در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ تشکیل دادند که از میان آنها ۳۸۲ نفر با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد اعتیاد به اینترنت یانگ، خودکنترلی تانجی، تنظیم هیجان گراس و جان و فرم کوتاه طرحواره های یانگ استفاده گردید و داده ها با استفاده از نرم افزارهای اس. پی. اس. اس و اسمارت پی. ال. اس و با رویکرد حداقل مربعات جزئی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مدل اندازه گیری پژوهش از پایایی و روایی مطلوبی برخوردار است و طرحواره های ناسازگار اولیه بر وابستگی به فضای مجازی، تنظیم هیجان و خودکنترلی اثر مستقیم معناداری داشتند. همچنین تنظیم هیجان و خودکنترلی هر دو نقش میانجی جزئی در رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه و وابستگی به فضای مجازی ایفا کردند و مدل توانست به ترتیب ۲۳ درصد از واریانس تنظیم هیجان، ۲۰ درصد از واریانس خودکنترلی و ۴۴ درصد از واریانس وابستگی به فضای مجازی را تبیین کند. بر اساس نتایج، وابستگی به فضای مجازی در دانش آموزان ریشه در الگوهای شناختی-هیجانی عمیق دارد و طرحواره های ناسازگار اولیه از دو مسیر نقص در تنظیم هیجانات منفی و ضعف در کنترل تکانه ها، فرد را به سمت استفاده افراطی از فضای مجازی سوق می دهند که ضرورت طراحی مداخلات یکپارچه و چندوجهی در مدارس با هدف اصلاح طرحواره ها، آموزش مهارت های تنظیم هیجان و تقویت خودکنترلی را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

طرحواره های ناسازگار اولیه ، وابستگی به فضای مجازی ، تنظیم هیجان ، خودکنترلی ، دانش آموزان دوره اول متوسطه ، مدل سازی معادلات ساختاری.