طراحی مدل مدرسه تعلق محور با تاکید بر تجربه زیسته دانش آموزان

حس تعلق به مدرسه، تجربه ای عاطفی شناختی از پذیرفته شدن، دیده شدن و موثر بودن در محیط آموزشی است و با مشارکت، انگیزش، بهزیستی و پایداری تحصیلی دانش آموزان پیوند دارد. با وجود تاکید اسناد تحولی بر محیط امن، بانشاط و مشارکت پذیر، تبدیل این اصول به رویه های قابل مشاهده در مدرسه نیازمند مدلی زمینه مند است. هدف پژوهش حاضر، طراحی مدل مدرسه تعلق محور با تاکید بر تجربه زیسته دانش آموزان بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی، با رویکرد کیفی و به روش نظریه داده بنیاد انجام شد. مشارکت کنندگان شامل هفت نفر از معلمان، مدیران مدرسه و مدیران و کارشناسان آموزش وپرورش بودند که به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده ها با مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و در نرم افزار MAXQDA تحلیل شد. اشباع نظری پس از مصاحبه پنجم مشاهده و با دو مصاحبه دیگر تایید گردید. در فرایند کدگذاری، ۲۴۸ کد باز، ۴۱ کد محوری و شش مقوله گزینشی استخراج شد. پدیده محوری مدل، «تجربه دیده شدن و موثر بودن در مدرسه» است که در حضور منظم، ارزشمندی، مشارکت فعال، مفید بودن و فراتر رفتن آموزش از کلاس تجلی می یابد. شرایط علی شامل توجه به مشکلات فردی، احساس نقش داشتن، شنیدن نظرات دانش آموز، مشارکت در تصمیم ها، روابط انسانی حمایت گر، عدالت در برخورد، کارگروهی و رفتار محترمانه دبیران بود. شرایط زمینه ای، ظرفیت اجرای پایدار مدل را فراهم می کند و عوامل مداخله گر، به ویژه تبعیض، تحقیر و تمرکز صرف بر نمره، مسیر تعلق را تضعیف می نماید. راهبردهایی چون آموزش دبیران، ایجاد فضای گفت وگو، محیط امن، توجه به تنوع استعدادها و واگذاری مسئولیت های معنادار، پیامدهایی مانند افزایش مسئولیت پذیری، سلامت روان، بهبود روابط اجتماعی، کاهش آسیب های رفتاری، افزایش انگیزه تحصیلی، اعتمادبه نفس، حس تعلق و موفقیت تحصیلی به دنبال دارد. مدل پیشنهادی مبنایی عملی برای بازطراحی تجربه روزمره دانش آموزان از مدرسه در اختیار مدیران و معلمان قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

تعلق به مدرسه ، مدرسه تعلق محور ، نظریه داده بنیاد ، تجربه زیسته ، مدیریت آموزشی