پیامدهای روان - سازمانی ارائه خدمات اجتماعی به سالمندان: بررسی فرسودگی شغلی کارکنان در آسایشگاه کهریزک

گسترش سالمندی جمعیت و افزایش نیاز به خدمات مراقبتی و حمایتی، مراکز نگهداری سالمندان را به یکی از نهادهای مهم ارائه دهنده خدمات اجتماعی تبدیل کرده است. کارکنان حوزه های مددکاری اجتماعی، مشاوره و روان شناسی در این مراکز به دلیل ماهیت عاطفی کار مراقبتی با فشارهای روانی و سازمانی قابل توجهی مواجه اند؛ شرایطی که می تواند به فرسودگی شغلی و کاهش کیفیت خدمات منجر شود. با وجود اهمیت این مسئله، بسیاری از پژوهش های حوزه سالمندی بیشتر بر وضعیت سالمندان تمرکز داشته اند و پیامدهای روان–سازمانی کار برای کارکنان ارائه دهنده خدمات اجتماعی، به ویژه در بستر ایران، کمتر بررسی شده است. از این رو، این مطالعه با هدف تبیین تجربه های حرفه ای کارکنان خدمات اجتماعی و تحلیل عوامل موثر بر فرسودگی شغلی آنان در یکی از مراکز نگهداری سالمندان انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک انجام گرفت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۲ نفر از کارکنان خدمات اجتماعی شامل مددکاران اجتماعی، روان شناسان و مشاوران گردآوری و در فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه فرسودگی شغلی ماسلاخ، مدل تقاضا–منابع شغلی (JD R)، نظریه کار عاطفی و حمایت سازمانی ادراک شده استوار است. یافته ها نشان داد فرسودگی شغلی کارکنان خدمات اجتماعی حاصل تعامل عوامل ساختاری، حرفه ای و عاطفی است. مفاهیم استخراج شده در سه تم «معضلات شغلی»، «مشکلات ساختاری» و «تاثیرات شغلی» طبقه بندی شدند که در نهایت در قالب مقوله اصلی «عدم تناسب امکانات و منابع با وظایف ارائه خدمات اجتماعی» تبیین شد. کمبود نیروی انسانی، ناکافی بودن حقوق، ضعف حمایت سازمانی و فشارهای عاطفی ناشی از تعامل مستمر با سالمندان از مهم ترین عوامل شکل گیری فرسودگی شغلی شناسایی شدند. در عین حال، تعهد اخلاقی کارکنان در تداوم کیفیت خدمات اجتماعی نقش مهمی دارد. نتایج نشان می دهد تقویت حمایت سازمانی و تامین منابع انسانی کافی می تواند به کاهش پیامدهای روان–سازمانی و بهبود کیفیت خدمات مراقبتی کمک کند.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، خدمات اجتماعی سالمندی ، حمایت سازمانی ادراک شده ، کار عاطفی