نقش شهرداری در عدالت فرهنگی و توزیع متوازن خدمات فرهنگی در شهر

عدالت فرهنگی به عنوان یکی از ابعاد عدالت شهری، ناظر بر دسترسی و بهره مندی برابر شهروندان از فضاها، امکانات و برنامه های فرهنگی و نیز امکان مشارکت آنان در تولید و حکمرانی فرهنگی است. هدف این مقاله تبیین نقش شهرداری در تحقق عدالت فرهنگی و ارزیابی وضعیت توزیع متوازن خدمات فرهنگی در شهر با تاکید بر رویکرد عدالت فضایی و دسترسی محور است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) و راهبرد توصیفی–تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، برداشت مکانی مراکز فرهنگی و تحلیل GIS (پراکنش و پوشش خدمت/دسترسی)، پیمایش شهروندی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان گردآوری و با روش های تحلیل مکانی، آزمون های آماری توصیفی و استنباطی و تحلیل مضمون تفسیر شده اند. نتایج نشان می دهد نابرابری فرهنگی در شهر عمدتا ناشی از تمرکز مکانی خدمات در مناطق برخوردار، تفاوت در کیفیت و تنوع برنامه ها و وجود موانع بهره مندی واقعی (هزینه، زمان دسترسی، ایمنی و تناسب خدمات با نیاز گروه های هدف) است؛ به گونه ای که برابری در سرانه یا وجود کالبدی مراکز، لزوما به برابری در استفاده و رضایت منجر نمی شود. همچنین یافته های کیفی حاکی از آن است که فقدان چارچوب های روشن عدالت فرهنگی در مکان یابی و بودجه ریزی، ضعف مشارکت محله ای و نبود نظام پایش داده محور از مهم ترین چالش های نهادی تحقق عدالت فرهنگی در مدیریت شهری است. بر این اساس، پیشنهادهای کاربردی پژوهش شامل استقرار نظام برنامه ریزی فضایی خدمات فرهنگی بر مبنای تحلیل شکاف و نیاز محلات، بودجه ریزی عدالت محور با تبعیض مثبت به نفع محلات کم برخوردار، ارتقای کیفیت و فراگیری خدمات (به ویژه برای گروه های آسیب پذیر) و ایجاد داشبورد پایش عدالت فرهنگی برای تصمیم گیری شفاف و پاسخگو است.

کلیدواژه ها:

عدالت فرهنگی ، عدالت فضایی ، توزیع متوازن خدمات فرهنگی ، شهرداری ، برنامه ریزی فرهنگی شهری ، حکمرانی محلی ، مشارکت شهروندی