نقش هویت شهری در طراحی و برنامه ریری شهر

هویت شهری یکی از مفاهیم بنیادین در حوزه مطالعات شهری است که در پیوند میان محیط کالبدی، تجربه انسانی، فرهنگ، تاریخ، اجتماع و ادراک شهروندان شکل می گیرد. شهرها صرفا مجموعه ای از ساختمان ها، خیابان ها، کاربری های زمین و زیرساخت ها نیستند، بلکه محیط هایی اجتماعی و فرهنگی اند که در طول زمان واجد معنا، خاطره و ویژگی های متمایز می شوند. ازاین رو، توجه به هویت شهری در فرایند طراحی و برنامه ریزی شهر می تواند نقش مهمی در ایجاد محیط های خوانا، معنادار، متمایز، پایدار و برخوردار از حس تعلق داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هویت شهری در طراحی و برنامه ریزی شهر و شناسایی مهم ترین ابعاد و مولفه های موثر بر آن، به روش مروری تحلیلی انجام شده است. در این مطالعه، نظریه های کلاسیک هویت مکان و محیط، از جمله دیدگاه های لینچ، رلف، پرشانسکی و نوربرگ شولتز، در کنار مطالعات معاصر مورد بررسی قرار گرفته اند. ادبیات پژوهش نشان می دهد که هویت شهری مفهومی چندبعدی است و ابعاد کالبدی، تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، عملکردی، طبیعی و ادراکی را شامل می شود. همچنین، مطالعات جدید تاکید دارند که هویت شهری باید در برنامه ریزی نه به عنوان یک ویژگی صرفا زیبایی شناختی، بلکه به عنوان مولفه ای موثر بر عملکرد شهر، عدالت اجتماعی، تعلق مکانی، جذابیت اقتصادی و پایداری مورد توجه قرار گیرد (Peng et al., ۲۰۲۰; Umar et al., ۲۰۲۴; Alesaily & Albialy, ۲۰۲۵). بر اساس یافته های این مقاله، طراحی و برنامه ریزی هویت محور زمانی می تواند موفق باشد که میان ویژگی های کالبدی شهر، فرهنگ و تاریخ محلی، فعالیت های اجتماعی، ادراک شهروندان و نیازهای توسعه معاصر ارتباط برقرار کند. در نهایت، مقاله بر ضرورت حرکت از رویکرد «حفاظت صرف از عناصر تاریخی» به سمت رویکردی جامع و پویا تاکید می کند که هویت شهری را به عنوان فرایندی مستمر و قابل بازآفرینی در برنامه ریزی و طراحی شهر در نظر می گیرد.

کلیدواژه ها:

هویت شهری ، هویت مکان ، حس مکان ، طراحی شهری ، برنامه ریزی شهری ، تعلق مکانی ، خوانایی شهری ، فضای عمومی.