نقش انتخاب مواد و مصالح بومی در طراحی پایدار فضاهای تفرجی شهری با رویکرد سازگاری اقلیمی (مطالعه موردی: شهر یزد)

فضاهای تفرجی شهری، از پارک های محله ای گرفته تا باغ های تاریخی و میدان گاه های عمومی، نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و تعدیل شرایط زیست محیطی شهرها ایفا می کنند. در میان مولفه های موثر بر عملکرد این فضاها، انتخاب مواد و مصالح به کاررفته در کفسازی، مبلمان، سایه اندازها و عناصر کالبدی، نقشی تعیین کننده در آسایش حرارتی، دوام، هزینه نگهداری و سازگاری اقلیمی این فضاها دارد؛ نقشی که در شهرهای واقع در اقلیم گرم و خشک، از جمله یزد، اهمیتی دوچندان می یابد. هدف این پژوهش، بررسی نقش مواد و مصالح، به ویژه مصالح بومی، در طراحی پایدار فضاهای تفرجی شهر یزد و ارائه راهکارهایی برای بهبود سازگاری اقلیمی این فضاها با تکیه بر دانش بومی و تجربه معماری سنتی این شهر است. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای، مرور پژوهش های داخلی و خارجی مرتبط با مصالح منظر و مشاهدات میدانی نگارنده از فضاهای تفرجی و باغ های تاریخی شهر یزد انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که استفاده گسترده از مصالح سخت با ضریب جذب حرارتی بالا، کم توجهی به دانش بومی معماری سنتی یزد در انتخاب مصالح، و ضعف زیرساخت های نگهداری، از مهم ترین چالش های فضاهای تفرجی این شهر هستند؛ در حالی که باغ های تاریخی یزد، از جمله باغ دولت آباد، نمونه های ارزشمندی از هماهنگی مصالح بومی با اقلیم گرم و خشک را در خود دارند. بر پایه یافته ها، راهکارهایی نظیر گسترش استفاده از مصالح روشن و بازتابنده، به کارگیری آب و پوشش گیاهی بومی در کنار مصالح سخت، و الگوبرداری از دانش بومی باغ های تاریخی یزد پیشنهاد شده است. نتایج این پژوهش می تواند راهنمای عملی برای طراحان و مدیران شهری در راستای ارتقای کیفیت و پایداری فضاهای تفرجی شهر یزد باشد.

کلیدواژه ها:

فضای تفرجی شهری ، مواد و مصالح بومی ، طراحی پایدار منظر ، سازگاری اقلیمی ، شهر یزد