تدوین چارچوب مفهومی انعطاف پذیری فضایی در محیط های آموزش معماری

تحول روش های آموزش، گسترش فناوری های دیجیتال و تنوع روزافزون فعالیت های یادگیری، ظرفیت پاسخ گویی فضاهای آموزشی ثابت را با چالش مواجه کرده است. این مسئله در آموزش معماری، به دلیل ماهیت استودیو محور، تعاملی، تجربه محور و چندفعالیتی آن، اهمیت بیشتری دارد. هدف پژوهش حاضر تدوین چارچوبی مفهومی برای تبیین انعطاف پذیری فضایی در محیط های آموزش معماری است. پژوهش با رویکردی کیفی و مفهومی انجام شد و بر تحلیل، مقایسه و تلفیق نظام مند ادبیات مرتبط با آموزش معماری، محیط های یادگیری و انعطاف پذیری فضایی استوار است. مفاهیم استخراج شده از منابع منتخب بر اساس هم پوشانی های نظری و عملکردی کدگذاری و در قالب یک ماتریس تطبیقی سازمان دهی شدند. یافته ها نشان داد که انعطاف پذیری فضایی را نمی توان به تغییر پلان، جابه جایی عناصر یا چندمنظوره بودن فضا تقلیل داد؛ بلکه این مفهوم از تعامل ظرفیت های فضایی، کالبدی، عملکردی و انسانی شکل می گیرد. بر این اساس، چهار ظرفیت فضایی-سازمانی، کالبدی-تکنولوژیک، عملکردی-آموزشی و کاربرمحور-اجتماعی به عنوان ارکان چارچوب پیشنهادی استخراج شدند. این ظرفیت ها مستقل از یکدیگر عمل نمی کنند و کیفیت پاسخ گویی محیط حاصل هم افزایی آن هاست. چارچوب ارائه شده می تواند مبنایی نظری برای تحلیل و ارزیابی محیط های آموزش معماری و نیز زمینه ای برای توسعه شاخص های سنجش و مطالعات تجربی آینده فراهم کند.

کلیدواژه ها:

آموزش معماری ، انعطاف پذیری فضایی ، محیط یادگیری ، استودیو طراحی ، چارچوب مفهومی