بررسی نقش فرهنگ و هویت شهری در ارتقای منظر شهری با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: بافت تاریخی شهر یزد)

هویت شهری، حاصل پیوند میان فرهنگ، تاریخ و کالبد شهر است که در قالب منظر شهری، خود را در معرض دید و ادراک روزمره شهروندان و گردشگران قرار می دهد. در دهه های اخیر، فرآیندهای نوسازی شهری، گسترش الگوهای معماری یکسان ساز و بی توجهی به مولفه های فرهنگی-کالبدی بومی، هویت منظر بسیاری از شهرهای تاریخی ایران را با چالش روبه رو کرده است. شهر یزد، به عنوان یکی از کهن ترین شهرهای خشتی جهان و ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، نمونه ای برجسته از پیوند میان معماری اقلیمی، بافت ارگانیک تاریخی و هویت فرهنگی است که همچنان با تهدیدهایی نظیر نوسازی ناهماهنگ، تعریض معابر و ورود عناصر بصری نامتجانس مواجه است. هدف این پژوهش، بررسی نقش فرهنگ و هویت شهری در ارتقای منظر شهری با تمرکز بر بافت تاریخی یزد است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد در دسترس و مشاهدات عمومی نگارنده به عنوان یکی از ساکنان و کارشناسان مجموعه شهرداری یزد بوده است. یافته ها نشان می دهد در میان مولفه های موثر بر هویت منظر شهری یزد، معماری و نمای ابنیه و سپس بافت و شبکه گذرهای تاریخی، بیشترین اهمیت را از دیدگاه کارشناسان و شهروندان دارند. تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید بافت تاریخی یزد نیز نشان داد اگرچه ثبت جهانی این بافت ظرفیت بالایی برای حفاظت و ارزش آفرینی فرهنگی فراهم کرده، اما فشار توسعه، ضعف نظارت بر نوسازی های خصوصی و کاهش سکونت بومی از موانع اصلی حفظ هویت منظر شهری است. بر پایه یافته های پژوهش، راهکارهایی نظیر تدوین ضوابط دقیق تر نما و منظر برای بافت تاریخی، حمایت مالی از نوسازی هماهنگ با هویت بومی، و اجرای برنامه های آموزشی و مشارکتی برای شهروندان پیشنهاد می شود. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان راهنمایی عملی برای مدیران شهری و نهادهای میراث فرهنگی در شهرهای تاریخی کشور مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هویت شهری ، فرهنگ ، منظر شهری ، بافت تاریخی ، یزد