تحلیل گفتمان «محور مقاومت» در سیاست خارجی ایران از منظر جغرافیای سیاسی انتقادی

مقاله حاضر با بهره گیری از چارچوب نظری جغرافیای سیاسی انتقادی و روش تحلیل گفتمان، به واکاوی گفتمان «محور مقاومت» در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران می پردازد. پرسش اصلی مقاله این است که گفتمان محور مقاومت چگونه از طریق بازنمایی های فضایی، هویت های سیاسی متخاصم را برساخته و نظم فضایی گفتمانی بدیلی را در برابر هژمونی آمریکایی غربی شکل می دهد. یافته ها نشان می دهد که این گفتمان با راهبردهای دوگانه «ساخت خودی اسلامی انقلابی» و «برسازی دشمن استکباری»، مرزهای معنایی و جغرافیایی «جبهه مقاومت» را از آسیای غربی تا فراتر از آن ترسیم می کند و از طریق طرد گفتمان های رقیب (همچون نظم منطقه ای مبتنی بر سازش یا بی طرفی)، مشروعیت مداخله گری فرامرزی و ائتلاف سازی غیررسمی را تولید می نماید. مقاله نتیجه می گیرد که محور مقاومت نه صرفا یک ائتلاف ژئوپلیتیکی، بلکه نظمی هنجاری گفتمانی است که با بازتولید پیوسته «وضعیت استثنایی» (تقابل دائمی با دشمن)، کارکرد انسجام بخشی به سیاست خارجی ایران را ایفا می کند؛ با این حال، این گفتمان به سبب نادیده گرفتن تنوع کنشگران محلی و تحولات عینی موازنه قدرت در منطقه، با چالش های معناداری در تطابق با واقعیت های ژئوپلیتیکی روبه راست.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، محور مقاومت ، سیاست خارجی ایران ، جغرافیای سیاسی انتقادی ، نظم فضایی گفتمانی ، هویت سازی مکانی